Sukulent Nedir?

Sukulent Nedir, Ne Demek?

Sukulent, dokularında normalden fazla su depolayan, bu sayede uzun kuraklıklara dayanabilen etli bitkilerin ortak adıdır. Sözcük Latincede "özsu" anlamına gelen sucus kökünden gelir; Türkçede "etli bitki" ya da "sulu bitki" olarak da karşılanır. Su, türe göre yapraklarda (Echeveria, Aloe), gövdede (kaktüsler, bazı Euphorbia türleri) ya da kalınlaşmış köklerde depolanır. Bazı türlerde bu etli organların su oranı %90–95'e kadar çıkar.

Gözden kaçan önemli bir nokta şu: sukulent bir bitki ailesi değildir. "Sukulentler çiçekli bitkilerin bir ailesidir" cümlesi, bizim eski yazımız dahil pek çok yerde geçiyor ama yanlış. Sukulentlik, birbirinden bağımsız birçok bitki grubunda ayrı ayrı gelişmiş bir uyumdur. 25'ten fazla familyada sukulent tür bulunur; Crassulaceae (dam koruğugiller), Cactaceae (kaktüsgiller) ve Aizoaceae gibi bazı ailelerde türlerin çoğu sukulentken, Euphorbia gibi cinslerde sukulent ve sukulent olmayan türler yan yanadır.

Sukulentler suyu nasıl bu kadar iyi saklar?

Etli dokunun yanında sukulentlerin çoğunda su kaybını azaltan başka özellikler de vardır: kalın, mumsu bir yüzey; daha az gözenek (stoma); küre ya da sütun gibi yüzey alanını küçülten formlar. Pek çoğu CAM fotosentezi yapar: gözeneklerini sıcak gündüz saatlerinde kapalı tutar, karbondioksidi serin gecede alıp depolar. Bu yöntem suyu çok iyi korur ama verimli değildir; İngiltere Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) sukulentlerin diğer bitkilere göre yavaş büyümesini buna bağlar. Aldığınız sukulentin aylarca neredeyse aynı boyda kalması bu yüzden normaldir.

Sukulentler nerede yetişir?

Sukulentler Antarktika dışındaki bütün kıtalarda doğal olarak bulunur; çoğunun anavatanı bozkır, yarı çöl ve kayalık yamaçlardır. Kaktüsler neredeyse yalnızca Amerika kıtasına özgüdür; Aloe, Haworthia ve Crassula'nın büyük kısmı ise Afrika kökenlidir. Türkiye'de de yerli Sempervivum (dam koruğu) ve Sedum türleri gibi sukulentler kayalıklarda ve eski damlarda kendiliğinden yetişir.

Sukulent ile Kaktüs Arasındaki Fark Nedir?

Her kaktüs bir sukulenttir, ama her sukulent kaktüs değildir. Kaktüsler, Cactaceae ailesinde yer alan tek bir sukulent grubudur. Onları diğerlerinden ayıran şey diken değil, areol denen yastık biçimli küçük noktalardır: diken, tüy, yeni sürgün ve çiçek bu noktalardan çıkar. Dikeni olmayan kaktüsler de vardır; dikenli ama areolsüz bitkiler (örneğin bazı Euphorbia türleri) ise kaktüs değildir.

Bu ayrım yalnızca botanik bir ayrıntı değil, bakımı da etkiler. "Kaktüs gibi az su ister" cümlesi her sukulent için doğru değildir: Haworthia gibi türler kaktüslerden daha az güneş ister, inci dizisi gibi sarkan türler kökleri tamamen kurumaya bırakıldığında çabuk buruşur. Bahçecilik dünyasında "kaktüs ve sukulentler" diye ayrı ayrı anılmalarının nedeni de bu: satış etiketlerinde "sukulent" genellikle kaktüs olmayan etli bitkiler için kullanılır. Kaktüs ailesinin kendi çeşitliliği için kaktüs türleri yazımıza bakabilirsiniz.

En Popüler Sukulent Türleri Hangileri?

Evlerde en sık yetiştirilen sukulentler Echeveria, Haworthia, Crassula ovata (para ağacı), Aloe, Sedum, Kalanchoe ve inci dizisidir. Aşağıdaki tablo, her birinin ışık ihtiyacını, en kolay çoğaltma yolunu ve ASPCA'nın evcil hayvan sınıflandırmasını bir arada veriyor. ASPCA listesinde yer almayan türler için "listede yok" yazdık; bu, güvenli oldukları anlamına gelmez.

"Para çiçeği" hangisi? Sık yapılan karışıklık

Türkiye'de "para çiçeği" adı en az üç farklı bitki için kullanılıyor: sukulent olan Crassula ovata (para ağacı, yeşim bitkisi), sukulent olmayan Pilea peperomioides (yuvarlak yapraklı Çin para bitkisi) ve yine sukulent olmayan Pachira aquatica (örgülü gövdeli para ağacı). Üçünün sulama ihtiyacı birbirinden çok farklı olduğundan, bu yazıdaki sukulent bakımı yalnızca Crassula için geçerlidir. Diğer ikisinin bakımını para çiçeği bakımı yazımızda ayrı ayrı anlattık.

Euphorbia'lara dikkat: süt ağacı kaktüs değildir

Süt ağacı (Euphorbia trigona) dikenli ve sütun biçimli olduğu için genellikle kaktüs olarak satılır; aslında sütleğengiller ailesinden bir sukulenttir ve areolü yoktur. Kesildiğinde akan beyaz süt cildi ve gözü tahriş edebilir. Budarken ya da çelik alırken eldiven takın, gözünüze dokunmayın. Aloe'nin faydaları ve kullanımıyla ilgili ayrıntılar ise aloe vera çiçeği ve faydaları yazımızda.

Sukulent Bakımı Nasıl Yapılır?

Sukulent bakımı dört kurala dayanır: bol ışık, yalnızca toprak kuruyunca yapılan bol sulama, suyu hızla süzen toprak ve drenaj delikli saksı. RHS'nin özetiyle sukulentler düşük nemi, kuru havayı, iyi drenajı ve sıcağı sever; fazla su büyümeyi durdurur ya da çürütür, az su ise yaprakları buruşturur, soğuk da çürüme riskini artırır. Çiçekçi olarak gözlemimiz de bunu doğruluyor: bize "sukulentim öldü" diye dönen vakaların büyük kısmında sorun ışıksızlık ya da ıslak kalan topraktır, susuzluk çok daha nadirdir.

Işık: sukulent evde nereye konur?

Sukulentlerin çoğu evin en aydınlık penceresini ister; günün birkaç saatinde doğrudan güneş alan güney, batı ya da doğu cephesi idealdir. Pencereden iki üç metre uzakta, oda içinde yeterince aydınlık gibi görünen bir yer bile sukulent için çoğu zaman karanlıktır. Işık yetersiz kaldığında bitki pencereye doğru uzar, rozeti açılır ve rengi solar; bu uzamanın geri dönüşü yoktur, yalnızca yeni sürgünler toparlanır.

Eski yazımızda "çoğu sukulent tam güneşten kaçınmalı" diyorduk; bu doğru değil. Doğrusu, gölgede ya da serada büyümüş bir bitkinin birden sert güneşe çıkarılmaması. Yeni aldığınız ya da kışı içeride geçirmiş bir sukulenti balkona veya güneye bakan pencereye bir iki hafta içinde kademeli alıştırın; aksi halde yapraklarda kahverengi, kuru yanık lekeleri çıkar. Haworthia ve Gasteria gibi türler ise doğada diğer bitkilerin gölgesinde yetiştiği için parlak ama dolaylı ışıkta daha iyi görünür. Saksıyı ara sıra çevirmek bitkinin tek yöne eğilmesini önler.

Sulama: ıslat-kurut yöntemi

Sukulent için tek bir sulama takvimi yoktur; ölçü, toprağın tamamen kurumasıdır. Kök bölgesini bir kerede iyice ıslatıp sonra tamamen kurumaya bırakan bu yönteme "ıslat-kurut" denir. Yüzeye her gün birkaç kaşık su serpmek ise en sık yapılan hatadır: kökler yüzeye yığılır, toprak altta hiç kurumaz.

1. Kontrol edinParmağınızı ya da tahta bir çubuğu toprağın birkaç santimetre içine batırın. Nem hissediyorsanız ya da çubuğa toprak yapışıyorsa bekleyin. Saksıyı kaldırdığınızda hafif geliyorsa kurumuş demektir.
2. Bol sulayınSuyu yapraklara değil toprağa, saksının dibindeki deliklerden akana kadar yavaşça verin. Rozetin ortasında su bırakmayın; çürüme oradan başlayabilir.
3. SüzdürünOn on beş dakika sonra saksı tabağında ya da dış kapta biriken suyu mutlaka dökün.
4. BekleyinBir sonraki sulamayı haftanın gününe göre değil, toprağın yeniden kurumasına göre yapın.

Pratikte bu, aydınlık bir evde bahar ve yaz aylarında çoğu zaman 7–14 günde bir sulama anlamına gelir; küçük saksılar ve pişmiş toprak saksılar daha çabuk, büyük plastik saksılar daha geç kurur. Kışın ışık azalıp büyüme yavaşladığında sulama ayda bire, serin bir odada ise daha da seyreğe iner. Kalorifer peteğinin üstündeki bir sukulent kışın bile daha sık su isteyebilir; bu yüzden takvim değil toprak kontrolü esastır.

Toprak ve gübre

Sukulent toprağının tek görevi suyu tutmak değil, hızla süzmektir. Hazır kaktüs-sukulent toprağı kullanabilir ya da normal saksı toprağını perlit, pomza veya ince çakılla yaklaşık yarı yarıya karıştırabilirsiniz. Saf bahçe toprağı ve torf ağırlıklı çiçek toprağı sıkışır, günlerce ıslak kalır. Gübre şart değildir; büyüme döneminde (ilkbahar–yaz) ayda bir, yarı dozda sıvı kaktüs gübresi yeterlidir, kışın gübre verilmez.

Sıcaklık ve nem

İç mekân sukulentlerinin çoğu normal oda sıcaklığında rahattır; kışın 10 °C'nin altına düşen bir balkon ya da cam kenarı, özellikle ıslak toprakla birleşince çürümeye yol açar. Yüksek nemi sevmezler: yapraklara su püskürtmek gerekmez, buharlı banyolar iyi bir yer değildir. Yazı balkonda geçiren sukulentleri yağmurlu dönemde ve ilk soğuklardan önce içeri alın.

Sukulent Saksısı Nasıl Olmalı?

Sukulent saksısı, altında en az bir drenaj deliği olan, kök topağından yalnızca bir iki parmak geniş ve tercihen pişmiş topraktan yapılmış bir saksı olmalıdır. Pişmiş toprak nefes alır ve toprağın daha hızlı kurumasına yardım eder; plastik ve sırlı seramik saksılar da kullanılabilir, ancak bunlarda sulama aralığını biraz açmak gerekir.

• Drenaj deliği pazarlık konusu değil. Deliksiz bir kaba doğrudan dikilen sukulentin dibinde biriken su görünmez ve kökler sessizce çürür. Dekoratif bir kap kullanmak istiyorsanız bitkiyi delikli bir iç saksıya dikip onu kabın içine koyun, her sulamadan sonra biriken suyu dökün.
• Büyük saksı daha iyi değildir. Kökün ulaşmadığı fazla toprak uzun süre ıslak kalır. Saksıyı kökler deliklerden çıkmaya başladığında ya da bitki devrilecek kadar üst ağır olduğunda, yalnızca bir boy büyüğüyle değiştirin.
• Dipteki çakıl drenajın yerini tutmaz. Deliksiz saksının dibine konan çakıl katmanı suyun toprağın içinde daha yukarıda birikmesine neden olabilir; asıl çözüm delik ve süzek topraktır.
• Saksı değiştirmek için en iyi zaman ilkbahardır. Değiştirdikten sonra birkaç gün sulamayın; taşıma sırasında zedelenen kökler önce kapansın.

Sukulent Neden Sararır, Yumuşar ya da Uzar? Yapraklar Ne Anlatıyor?

Sukulentte görülen sorunların çoğu üç nedenden birine bağlıdır: fazla su, yetersiz ışık ya da uzun süreli susuzluk. Tek bir belirtiye bakıp karar vermek yanıltıcı olabilir; aşağıdaki tabloyu toprağın durumu ve bitkinin yeriyle birlikte okuyun.

Çürüme ilerlediyse bitkinin tamamını kurtarmak mümkün olmayabilir. Bu durumda sağlam kalan birkaç yaprağı ya da gövdenin üst kısmını alıp aşağıda anlattığımız gibi yeniden köklendirmek, çoğu zaman bitkiyi yaşatmanın en hızlı yoludur.

Sukulent Nasıl Çoğaltılır?

Sukulentler üç kolay yolla çoğaltılır: yaprak, gövde çeliği ve yavru ayırma; hepsinde ortak kural, kesik yüzeyi toprağa koymadan önce birkaç gün kurutmaktır. En iyi dönem bitkinin aktif büyüdüğü ilkbahar ve yaz başıdır. Eski yazımızda önerilen "toprağı düzenli olarak nemli tutun" yaklaşımı çürümeye davetiye çıkarır; kök oluşana kadar parça su istemez, yaprağındaki suyla idare eder.

Yaprakla çoğaltma (Echeveria, Sedum, Crassula)

1. Yaprağı tam koparınSağlıklı, dolgun bir yaprağı gövdeden hafifçe yana doğru oynatarak dibiyle birlikte ayırın. Yarım kopan yapraktan genellikle yeni bitki çıkmaz.
2. KurutunYaprağı doğrudan güneş almayan, aydınlık bir yerde birkaç gün, kopma noktası kuruyup kabuk bağlayana kadar bekletin.
3. Toprağın üstüne yatırınYaprağı kuru, süzek toprağın üzerine koyun; gömmenize gerek yoktur.
4. Kökleri bekleyinBirkaç hafta içinde dipte ince pembe kökler ve minik bir rozet belirir. Kökler görününce toprağı ara sıra hafifçe nemlendirin; ana yaprak zamanla buruşup kurur, bu normaldir.

Gövde çeliği ile çoğaltma (Crassula ovata, Kalanchoe, inci dizisi, uzamış Echeveria)

Temiz ve keskin bir makasla birkaç santimetrelik bir sürgün ucu kesin, alt yapraklarını temizleyin ve kesik yüzeyi birkaç gün kurutun. Sonra çeliği kuru kaktüs toprağına dikin ve ilk hafta sulamayın. Işıksızlıktan uzamış bir Echeveria'nın tepesini bu yöntemle kesip yeniden köklendirmek, bitkiyi toplu bir rozete geri döndürmenin en iyi yoludur; kalan gövde de çoğu zaman yanlardan yeni yavrular verir.

Yavru ayırma (Aloe, Haworthia, Sempervivum)

Aloe ve Haworthia gibi türler ana bitkinin dibinde kendi kökü olan yavrular verir. Saksı değiştirirken yavruyu kökleriyle birlikte elle ya da temiz bir bıçakla ayırın, yarasını bir gün kurutun ve ayrı bir saksıya dikin. Bu türlerde yaprak çeliği genellikle tutmaz; en güvenilir yol yavru ayırmadır. Genel bitki çoğaltma teknikleri için pratik bitki çoğaltma yöntemleri rehberimize göz atabilirsiniz.

Sukulent Çiçek Açar mı?

Evet, sukulentlerin çoğu çiçek açar; ancak saksıda çiçeklenmeleri için bol ışık ve serin, seyrek sulanan bir kış dinlenmesi gerekir. Echeveria ilkbahar ya da yaz başında uzun bir sap üzerinde çan biçimli turuncu-pembe çiçekler verir; Kalanchoe kışın bol çiçeklenir; Haworthia'nın ince sapında küçük beyaz çiçekler açar; yaşlı Crassula ovata bitkileri kışın beyaz-pembe yıldız çiçeklerle kaplanabilir; Aloe ise ince bir sap üzerinde tüp biçimli çiçekler çıkarır.

Bilinmesi gereken bir istisna var: bazı sukulentlerde çiçek açan rozet ardından ölür. Dam koruğu (Sempervivum) ve Aeonium türlerinde çiçek sapı, rozetin merkezinden yükselir; çiçeklenme bitince o rozet kurur. Bu bir hastalık değil, türün yaşam döngüsüdür; çevresindeki yavru rozetler bitkiyi sürdürür. Echeveria, Aloe ve Haworthia'da ise çiçek sapı yandan çıkar ve rozet yaşamaya devam eder. Çiçek sapı kuruduğunda dipten kesebilirsiniz.

Hiç çiçek açmayan bir sukulentte en olası neden ışık eksikliği ve kışın sıcak, sık sulanan bir ortamda tutulmasıdır. Bitkinin çiçek açacak yaşa gelmemiş olması da mümkündür; özellikle kaktüslerin ve para ağacının çiçeklenmesi yıllar sürebilir.

Renkli Sukulent Nasıl Olur? Stres Rengi ile Boyalı Sukulent Farkı

Sukulentlerdeki kırmızı, turuncu ve mor tonlar çoğu zaman bitkinin güçlü ışığa, serin gecelere ve kuraklığa verdiği doğal tepkidir; bu yüzden "stres rengi" olarak anılır. Echeveria, Sedum ve Crassula gibi türlerde bu koşullarda koruyucu pigmentler belirginleşir ve yaprak uçları ya da kenarları renklenir. Bitki yeniden gölgeye alındığında ya da bol sulandığında renk solar, yaprak yeşile döner. Yani renkli bir sukulent elde etmenin yolu boyamak değil, türün izin verdiği ölçüde bol ışık ve dengeli bir kuraklıktır.

• Işığı artırın: Bitkiyi evin en aydınlık yerine, gerekirse yazın balkona kademeli alıştırın.
• Serin geceler: İlkbahar ve sonbaharda gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı rengi belirginleştirir; donmaya izin vermeyin.
• Sulamayı aşırıya kaçırmayın: Toprak kuruduktan sonra bir iki gün daha beklemek rengi derinleştirir; yapraklar buruşmaya başladıysa sulayın.

Satışta gördüğünüz neon pembe, parlak mavi ya da simli sukulentlerin bir kısmı ise boyalıdır. Boya bitkinin kendi rengini değiştirmez; yeni çıkan yapraklar türün doğal rengindedir ve boyalı yapraklar zamanla alta kalır. Boyalı bir bitki alırsanız ona da normal sukulent gibi bakın; tek fark, rengin kalıcı olmayacağını bilmektir.

Sukulentler Kedi ve Köpekler İçin Güvenli mi?

Sukulentlerin evcil hayvan güvenliği türden türe değişir; "sukulent" adı bir güvenlik garantisi değildir. Amerikan Hayvanlara Zulmü Önleme Derneği'nin (ASPCA) zehirli bitkiler listesine göre para ağacı (Crassula) kusma ve koordinasyon bozukluğuna, Aloe içerdiği saponin ve antrakinonlar nedeniyle kusma, halsizlik ve ishale, Kalanchoe ise kusma, ishal ve nadiren kalp ritmi bozukluğuna yol açabilir; üçü de kedi ve köpekler için toksiktir. Aynı listede Haworthia ve eşek kuyruğu (Sedum morganianum) toksik olmayan bitkiler arasında yer alır.

• Botanik adı öğrenin: Etiketteki ya da satıcıdan alacağınız Latince adla ASPCA listesinde ayrıca kontrol edin.
• Yerleşim: Kemirmeyi seven bir kedi ya da köpek varsa toksik türleri yüksek bir rafa veya kapalı bir odaya alın; düşen yaprakları yerde bırakmayın.
• Yutma şüphesinde: Evcil hayvan için veterinerinize, bir çocuğun yuttuğundan şüpheleniyorsanız 7/24 hizmet veren 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne başvurun.

Riskli bitkilerin daha geniş listesi için evcil hayvanlar için riskli iç mekân bitkileri yazımızı okuyabilirsiniz. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, veteriner ya da tıbbi tavsiye yerine geçmez.

Hediye Olarak Sukulent: Kime, Hangisi?

Sukulent, bitkiyle ilgilenmeye çok vakti olmayan birine gönderilebilecek en uzun ömürlü hediyelerden biridir; ofis masası, yeni ev ve yeni iş için özellikle uygundur. Kesme çiçek birkaç günde solarken doğru yere konmuş bir sukulent yıllarca yaşar ve çoğaltılarak paylaşılabilir. Hediye ederken küçük bir bakım notu eklemek (en aydınlık pencere, toprak kuruyunca sulama) bitkinin ömrünü belirgin biçimde uzatır. Ofis için başka seçenekler arıyorsanız bakımı en kolay saksı bitkileri yazımıza da göz atın.

RoseBox'ta çiçek göndermek istediğinizde sukulent bahçeleri ve teraryumlar da buketler gibi Eyüpsultan atölyemizde hazırlanır ve ücretsiz kart notunuzla teslim edilir. Saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün adrese ulaşır; Türkiye'nin 81 iline gönderim yapılır.

Sukulent ve teraryum seçkisi

Aşağıdaki modeller sukulent ve kaktüs koleksiyonumuzdan seçildi. Güncel fiyat ve stok bilgisi ürün sayfalarında yer alır.

• Mini 4'lü Sukulent BahçesiMasa ve ofis için · İncele
• Golden Sukulent 3'lü SetRaf ve pencere önü · İncele
• Botanikal Cam 4'lü Sukulent TeraryumAçık cam fanus · İncele
• Latte TeraryumHediye için · İncele
• Cam Vazoda Aloe Cosmo SukulentAz su ister · İncele
• Yeşil Süt Ağacı Euphorbia TrigonaKaktüs sanılan sukulent · İncele

İlgili kategoriler

• KaktüsKategoriyi incele →
• TeraryumKategoriyi incele →
• Saksı ÇiçekleriKategoriyi incele →