Teraryum Nasıl Yapılır?

Teraryum Nedir?

Teraryum, şeffaf bir cam ya da plastik kabın içine toprak ve küçük bitkilerle kurulan minyatür bir bahçedir. Kap kapalıysa içerideki su buharlaşır, camda yoğuşur ve toprağa geri döner; RHS'ye göre böyle bir sistem yılda yalnızca birkaç kez sulama ister.

Kavramın tarihi, 19. yüzyıl İngiltere'sine uzanır. Londralı hekim Nathaniel Bagshaw Ward, 1829'da sızdırmaz kapalı bir cam kabın içinde bitkilerin dışarıdan su almadan yaşadığını fark etti ve 1842'de On the Growth of Plants in Closely Glazed Cases kitabını yayımladı. "Wardian case" adıyla bilinen bu cam kutular, Kew Bahçeleri'nin de kullandığı yöntemle bitkilerin gemilerle uzun yolculuklarda hayatta kalmasını sağladı. Ancak Ward'ın icadında bir rol tartışması vardır: benzer bir cam kutuyu yaklaşık on yıl önce Maconochie adlı birinin kurduğu, ama yayımlamadığı için icadın Ward'a mal edildiği aktarılır.

Bugün teraryum iki iş görür: küçük bir dekorasyon objesidir ve bitki bakımını sadeleştiren bir yetiştirme yöntemidir. Doğal ışığı sınırlı apartman dairelerinde ve ofislerde, saksı bitkilerine göre daha az müdahale istemesi bu yüzden tercih sebebidir. Sukulent odaklı daha geniş bir ürün grubuyla karşılaştırmak isterseniz sukulent bakımı yazımıza bakabilirsiniz.

Açık ve Kapalı Teraryum Arasındaki Fark Nedir?

Fark kabın ağzındadır: kapalı teraryum kapakla ya da tıpayla kapatılır, nemi içeride tutar ve nem seven bitkiler barındırır; açık teraryumda hava serbestçe dolaşır, nem düşüktür ve sukulent ile kaktüs gibi kuru ortamı sevenler yaşar. Bu ayrım, kuracağınız sistemin geri kalanını belirler.

Kararsızsanız şu kuralı kullanın: ortamınız ışıklı ve kuruysa ve bakıma vakit ayırmak istiyorsanız açık, sakin ve loş bir köşe için kapalı teraryum daha uygundur. Nemin bitkiler için neden bu kadar belirleyici olduğunu bitkiler için nem yazımızda anlattık; burada yalnızca teraryuma özel kısmını ele alıyoruz.

Teraryum Yapmak İçin Hangi Malzemeler Gerekir?

Temel malzeme listesi şudur: şeffaf kap, drenaj taşı, aktif karbon, hafif toprak karışımı, yosun ve küçük bitkiler. Dar ağızlı kaplarda ayrıca uzun cımbız ya da yemek çubuğu gerekir.

• Kap: Fanus, geniş ağızlı kavanoz, akvaryum ya da cam bir şişe. RHS'ye göre yaklaşık 30 cm genişlik ve yükseklik idealdir; boyun ne kadar genişse su kaybı o kadar artar. Kapalı sistem için kapaklı bir kap seçin.
• Drenaj malzemesi: Yıkanmış çakıl, genleştirilmiş kil (Leca) ya da küçük taş. Kabın dibinde delik olmadığı için fazla suyun toplanacağı alanı bu katman sağlar.
• Aktif karbon: Bahçecilik ya da akvaryum için üretilmiş kırık parçalar; mangal kömürü değil.
• Toprak: RHS, turbasız çok amaçlı harç ile bahçecilik kumunun yaklaşık 4:1 karışımını önerir. Perlit ya da vermikülit katkılı hafif toprak da kullanılır.
• Yosun: Yüzeyi örtmek için. RHS, yosunu doğadan toplamamayı, sürdürülebilir kaynaktan temin etmeyi söyler.
• Bitkiler ve süs unsurları: Küçük, yavaş büyüyen türler; isteğe bağlı taş ve kuru dal. Dışarıdan getirilen taş ve odunları iyice yıkayın; böcek ve hastalığı kabın içine taşıyabilirler.

Teraryum Nasıl Yapılır? Adım Adım

Teraryum, kabın tabanından yukarıya doğru katman katman kurulur: drenaj taşı, aktif karbon, toprak, bitkiler ve en üstte yosun. Aşağıdaki altı adımı sırayla uygulayın; ölçüler 20–30 cm yüksekliğindeki bir kap içindir.

1. Kabı temizleyinCam kabı sıcak suyla yıkayıp tamamen kurulayın. İçeride kalan sabun ya da toz, ilerde camda iz bırakır ve küf için zemin hazırlar.
2. Drenaj taşını serinTabana 2,5–5 cm kalınlığında yıkanmış çakıl ya da Leca koyun. Vermont Üniversitesi Extension'a göre kabın deliği olmadığı için gerekli drenajı bu katman sağlar.
3. Aktif karbon ekleyinDrenaj taşının üzerine ince, yaklaşık 0,5–1 cm bir tabaka serpin. Dar ağızlı kapta kâğıt huni kullanırsanız cam kirlenmez.
4. Toprağı yerleştirin5–7 cm hafif, iyi drene olan toprak ekleyin. Kök bölgesine yer açmak için toprağı bastırmadan, kabarık bırakın.
5. Bitkileri dikinBitkileri saksısından çıkarıp köklerindeki fazla toprağı silkeleyin. Toprakta küçük çukurlar açıp yerleştirin, etrafını kapatıp hafifçe bastırın. Aralarında büyüme payı bırakın; dar ağızda uzun cımbız ya da çubuk işinizi görür.
6. Yosun ve süsleri ekleyin, az su verinToprak yüzeyini yosunla örtün, isterseniz taş ya da dal yerleştirin. Püskürtücüyle suyu cam çeperinden akıtın; böylece cam da temizlenir. Su eklenebilir ama kaptan geri alınamaz, bu yüzden az verin.

Teraryum Katmanları Nasıl Olmalı? Drenaj, Aktif Karbon ve Toprak

Katmanlar alttan üste şu sırayla gelir: 2,5–5 cm drenaj taşı, yaklaşık 0,5–1 cm aktif karbon, 5–7 cm toprak ve yüzeyde yosun. Her tabakanın ayrı bir görevi vardır ve sırasını değiştirmek sistemi bozar.

Aktif karbon şart mı?

Üniversite rehberleri aktif karbonu önerir: Vermont Üniversitesi koku ve bakteri oluşumunu azalttığını, Mississippi State University suyu süzdüğünü söyler. Buna karşın kapalı teraryumda karbonun etkisini ölçen güçlü bir karşılaştırma çalışması bulamadık; bu yüzden onu "zorunlu" değil "ucuz bir sigorta" olarak görmenizi öneririz. Açık teraryumda hava dolaştığı için daha da vazgeçilebilir.

Ayırıcı tabaka gerekir mi?

Birçok rehber drenaj taşıyla toprağı ayırmak için ince bir tül ya da yosun tabakası önerir; RHS ve üniversite rehberlerinde zorunlu adım olarak geçmez. Toprağın taşların arasına sızması sizi rahatsız ediyorsa karbonun üstüne ince bir yosun serebilirsiniz; bizim için bu bir tercih konusudur.

Toprak karışımında sukulent için daha kumlu, nem seven bitkiler için daha organik bir karışım kullanılır. Saf bahçe toprağı ağır ve ham olduğundan kapalı kapta sıkışır; hazır teraryum ya da çok amaçlı harcı kumla karıştırmak daha güvenlidir.

Teraryum İçin Hangi Bitkiler Uygundur?

Kapalı teraryum için küçük, yavaş büyüyen, nem ve gölgeyi seven bitkiler (eğrelti otları, yosunlar, fittonia, peperomia, selaginella), açık teraryum için ise sukulent ve kaktüsler uygundur. Bu eşleşmeyi yanlış yapmak teraryumların en sık ölüm nedenidir.

Mississippi State University Extension, sukulent ve kaktüsün kapalı kapta hızla çürüyüp öleceğini açıkça yazar; RHS de aynı ayrımı yapar. Pek çok rehberde "teraryum bitkisi" başlığı altında bu iki grubun karışık sıralandığını görürsünüz. Bunu birbirinden ayırmadan alan listeler yanıltıcıdır.

Peperomia ve selaginella gibi diğer türler

Peperomia, selaginella, yosun ve miniatür eğrelti otları kapalı teraryum için yaygın seçimlerdir (MSU Extension ve RHS listeleri). ASPCA'nın veri tabanında bu isimlerle doğrudan eşleşen bir kayıt bulamadığımız için güvenlik durumlarını burada işaretlemedik; evcil hayvanınız varsa aldığınız türün bilimsel adını ASPCA'nın arama kutusuyla kontrol edin.

Evcil hayvanlı evde teraryum

Kedi ve köpek aldığı bitkiyi kemirebildiği için en güvenli yol, zehirli listedeki türleri hiç almamak ve kabı ulaşılamayan bir yere koymaktır. Kapalı teraryum kabın kendisi bir bariyer olsa da kapak açıkken ve dikim sırasında bitki parçaları çevrede kalabilir. Zehirli bir türü yuttuğundan şüpheleniyorsanız bitkinin adını bilerek veteriner hekime başvurun.

Bir de dikim kuralı vardır: bitkilerin aralarında büyüme payı olmalı ve yapraklar cama değmemelidir. MSU Extension'a göre cama değen yaprağın nemi tutulur ve hastalığa elverişli bir ortam oluşur. Sukulent kombinasyonlarına bakıyorsanız kaktüs türleri ve bakımı en kolay saksı bitkileri yazılarımız yardımcı olur.

Teraryum Bakımı: Sulama, Işık ve Havalandırma

Teraryum bakımı üç şeye indirgenir: kapağın içindeki yoğuşmaya göre sulamak, parlak ama dolaylı ışık vermek ve ölü yaprakları hemen almak. Sulama takvimi değil, camın durumu belirleyicidir.

Ne sıklıkla sulanır?

RHS'ye göre kapalı ya da dar boyunlu bir teraryum yılda yalnızca birkaç kez, az miktarda su ister; camda hiç yoğuşma yoksa sulama zamanı gelmiştir. İnce yoğuşma suyun yeterli olduğunu gösterir. Açık teraryumda sulama bitkiye göre değişir: sukulentte toprak tamamen kuruyunca, nem seven bitkilerde yüzey kurumaya başlayınca su verilir. Suyu püskürtücüyle çeperden akıtın ve birkaç gün sonra yeniden kontrol edin.

Işık

RHS, teraryum bitkilerinin günde en az altı saat parlak ve dolaylı ışığa ihtiyaç duyduğunu, yazın doğrudan güneşten ve ısı kaynaklarından uzak tutulması gerektiğini söyler. Vermont Üniversitesi de camın güneş ışınlarını büyüteç gibi yoğunlaştırıp içeriyi aşırı ısıttığını belirtir. Kuzey ya da doğu penceresi yakını ideal, kışın güney ya da batı penceresi de uygundur. Yeterli doğal ışık yoksa bitki lambası kullanılabilir.

Havalandırma ve temizlik

Kapağı takvime göre değil, yoğuşma fazlaysa açın: MSU Extension camın içinde damlalar oluştuğunda kapağın yaklaşık bir saat açılmasını ve yoğuşma çok azalana kadar bunun tekrarlanmasını önerir. RHS ise ölü yaprak ve bitki artıklarının küf ve çürümeyi önlemek için hemen alınmasını söyler. Camı yumuşak bir bezle silmek hem görünümü korur hem hastalık yükünü azaltır.

Düşük nemli ev ortamında kapalı sistemin avantajını görmek istiyorsanız, evde mini sera yapımı yazımızda daha büyük ölçekli bir yaklaşım anlattık.

Teraryumda Sık Görülen Sorunlar ve Çözümleri

Teraryumun çoğu sorunu fazla nemden kaynaklanır: sararan yapraklar, küf ve kökte çürüme çoğunlukla aşırı sulamanın belirtisidir. RHS'ye göre yapraklarda sararma ve ölme genellikle fazla sudan olur.

En yaygın üç hata ise şunlardır: sukulenti kapalı kaba dikmek, kabı doğrudan güneşe koymak ve bitkileri sıkışık dikmek. Sıkışık dikim hava dolaşımını azaltır ve kökler birbirini boğar.

Hazır Teraryum Seçenekleri ve Hediye Olarak Teraryum

Kurmaya vakti olmayanlar için hazır teraryum, bitki seçimi ve katman işini baştan çözülmüş bir hediyedir. Teraryum sevdiğiniz birine yeni ev, yeni iş ya da doğum günü için gönderebileceğiniz, çiçek tazeliği gibi sınırlı ömrü olmayan bir seçenektir.

RoseBox'ta çiçek göndermek istediğinizde saksı bitkileri ve teraryumlar da buketler gibi Eyüpsultan atölyemizde hazırlanır, kart notunuzla birlikte ücretsiz teslim edilir. Saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün adrese ulaşır; Türkiye'nin 81 iline gönderim yapılır. Daha geniş bir seçki için ev hediyesi ve ofis çiçekleri sayfalarına da göz atabilirsiniz.

• İce Garden TeraryumAçık tonlu cam fanus · İncele
• Orange Garden TeraryumSıcak toprak tonları · İncele
• Secret Green TeraryumYoğun yeşil dokular · İncele
• Latte TeraryumSukulent ve kaktüslü · İncele
• Botanikal Cam Da 4'lü Sukulent TeraryumEl yapımı cam fanus · İncele
• Mini 4'lü Sukulent BahçesiMasa ve ofis için · İncele

İlgili kategoriler

• KaktüsKategoriyi incele →
• Ev BitkileriKategoriyi incele →
• Saksı ÇiçekleriKategoriyi incele →