Kaktüs Çeşitleri

Kaktüs Nedir, Sukulentten Farkı Ne?

Kaktüs, Cactaceae ailesine ait, suyu gövdesinde depolayan ve dikenlerini areol denen küçük yastıkçıklardan çıkaran bitkidir. Areol, kaktüslere özgü bir yapıdır; dikenler, çiçekler ve yeni sürgünler hep bu noktalardan gelişir. Bir bitkinin kaktüs olup olmadığını anlamanın en güvenilir yolu da budur: gövdede dikenlerin ya da tüylerin çıktığı yastıkçıklar varsa kaktüstür, yoksa büyük olasılıkla başka bir etli bitkidir.

Aile oldukça büyüktür. Wikipedia'nın özetlediği güncel sınıflandırmaya göre yaklaşık 127 cins ve 1.750 bilinen tür içerir; taksonomi sürekli güncellendiği için farklı kaynaklar biraz farklı sayılar verebilir. Kaktüsler doğal olarak Amerika kıtalarına aittir; tek istisna, Afrika ve Sri Lanka'da da bulunan Rhipsalis baccifera türüdür. Çoğu kaktüs, gözeneklerini gün boyu kapalı tutup geceleri açan CAM fotosentezi yapar; bu mekanizmanın "gece oksijen verir" anlamına gelmediğini gece oksijen salgılayan bitkiler yazımızda ayrıntılı anlattık.

Kaktüs mü sukulent mi? Üç adımlık areol testi

Her kaktüs bir sukulenttir, yani suyu dokularında depolar; ama her sukulent kaktüs değildir. Aloe, jade (Crassula), echeveria ve haworthia sukulenttir ama kaktüs sayılmaz. Karşınızdaki bitkiyi şöyle ayırabilirsiniz:

1. Gövdeye yakından bakın. Dikenler ya da tüyler gövdeden gelişigüzel mi çıkıyor, yoksa küçük, tüylü yastıkçıkların üzerinden mi?
2. Dikensiz görünüyorsa da arayın. Dikenleri olmayan kaktüslerde bile areol bulunur; yılbaşı kaktüsünde bile segmentlerin uçlarına bakarak bu yastıkçıkları arayabilirsiniz.
3. Yastıkçık yoksa kaktüs değildir. Etli yaprakları ya da kesilince süt gibi sap veren gövdesi varsa genellikle başka bir sukulenttir; "sukulent" tanımı ve bakımı için sukulent nedir ve bakımı nasıl yapılır rehberine bakın.

Kaktüs Çeşitleri Nasıl Sınıflandırılır?

Botanikçiler kaktüsleri beş alt aileye ayırır; evde yetiştiren biri için ise bitkinin gövde biçimi bakım kararını çok daha doğrudan belirler. Bilimsel düzeyde alt aileler Pereskioideae, Opuntioideae, Maihuenioideae, Cactoideae ve Leuenbergerioideae'dir. Yassı pedli Opuntia'lar kendi alt ailesindedir ve bu alt ailenin ortak özelliği, kolayca dökülen ve dikenlerin dışında batan ince glochid tüycükleridir. Yapraklı görünümüyle ayrışan Pereskia ise yaklaşık on türlü, kalıcı yaprakları olan bir kaktüs cinsidir; evlerde nadiren görülür.

Evlerde, ofislerde ve çiçekçi vitrinlerinde karşılaştığınız kaktüsleri dört grupta toplamak işinizi görür. Aşağıdaki şema, her grubun ışık, su ve dikkat edilecek yanını tek bakışta özetliyor; ayrıntıları sonraki bölümlerde bulacaksınız.

Bu dört grup kesin botanik ayrım değil, pratik bir kılavuzdur. Örneğin sütun biçimli bir kaktüsle küresel bir kaktüs aynı alt ailede (Cactoideae) yer alır; ama aynı ışık ve su düzenini paylaştıkları için bakımda yan yana düşünülebilirler. Asıl büyük ayrım çöl kaktüsleriyle orman kaktüslerinin arasındadır, çünkü RHS'nin belirttiği gibi epifitik kaktüsler yağmur ormanlarından gelir; kısmi gölge, düzenli sulama ve yüksek nem isterler ve sıradan bir kaktüsten çok genel bir ev bitkisi gibi bakılmalıdırlar.

Evde Yetişen Kaktüs Çeşitleri ve Bilimsel Adları Hangileri?

Evde en sık karşılaşılan kaktüs çeşitleri; Mammillaria, Echinopsis, altın fıçı kaktüsü, Opuntia türleri ve yılbaşı kaktüsüdür. Satıcıların kullandığı adlar çoğu zaman yerel ya da ticari olduğu için aynı bitkiye farklı isimler verilebilir; bu yüzden aşağıdaki tabloda bilimsel adı da yazdık. Etiketsiz bir bitkide ada güvenmeyin, cins ya da tür adını satıcıdan isteyin.

Küresel ve fıçı kaktüsler

Küresel kaktüsler, saksıda yetişen en bilinen ve evde en kolay barındırılan gruptur. Mammillaria cinsi bu grubun en kalabalık üyesidir: genellikle küçük kalır, çoğu türü nispeten kolay yetişir ve Wikipedia'ya göre bütün cins CITES Ek II kapsamında korunur. Altın fıçı kaktüsü ise Kew'in Plants of the World Online veri tabanında artık Kroenleinia grusonii adıyla geçer; eski Echinocactus grusonii adı eşanlamlı sayılır, bu yüzden etiketinde hangisini görürseniz görün aynı bitkidir. Ay kaktüsü ise ayrı bir uyarıyı hak ediyor: renkli tepesi klorofil taşımayan bir mutanttır ve ancak başka bir kaktüsün üzerine aşılanarak yaşayabilir. Aşı gövdesi, üstteki renkli parçadan daha hızlı büyüdüğü için bu bitkiler çoğu zaman uzun ömürlü olmaz.

Sütun biçimli kaktüsler

Sütun kaktüsleri dik büyür, yavaş yükselir ve yeterli ışık bulmazsa incelip solar. Cephalocereus senilis, uzun beyaz tüy gibi görünen değiştirilmiş dikenleriyle dikkat çeker; bu tüyler doğada bitkiyi don ve güneşten korur ve altlarında sert sarı dikenler saklıdır. Saguaro (Carnegiea gigantea) ise 1 metreye ulaşması 20-50 yıl süren, 12 metreyi aşabilen bir Sonora Çölü kaktüsüdür; bu ölçekte bir bitki apartman dairesi için gerçekçi bir tercih değildir.

Yassı gövdeli kaktüsler

Yassı gövdeli kaktüsler Opuntia cinsinin pedleridir ve en çok "tavşan kulağı" ile "dikenli incir" adlarıyla bilinir. Pedlerin üzerindeki büyük dikenlerin yanı sıra, dokunulduğunda cilde ya da kürke kolayca yapışan glochid tüycükleri bulunur; bu yüzden çocuklu ve kedili evlerde bu grubu erişimin dışında tutmak gerekir. Opuntia'nın meyvesi ve genç pedleri Meksika mutfağında kullanılır, ancak bu bir "evde deneyin" önerisi değildir; yenebilir türü ve temizleme yöntemini bilmeden bitkiyi mutfağa taşımayın.

Orman (epifitik) kaktüsleri

Orman kaktüsleri, çöl kaktüsü beklentisiyle alındığında en çok hayal kırıklığı yaşatan gruptur. Yılbaşı, şükran ve paskalya kaktüsleri Brezilya'nın dağlık bölgelerinde ağaç dallarında yetişir; yani kökleri toprakta değil, ağaç koltuklarında biriken organik artıkta gelişir. Bu yüzden iyi drene olan ama hava alan bir karışım, parlak dolaylı ışık ve nemli (suda durmayan) bir toprak isterler. Hangisine sahip olduğunuzu anlamak için Illinois Extension'ın ipucu işe yarar: şükran kaktüsü segment kenarlarında sivri, pençe gibi dişler taşır; yılbaşı kaktüsünün kenarları yuvarlak ve dalgalıdır; paskalya kaktüsünün çiçekleri ise yıldız biçimlidir. Illinois Extension, ABD pazarında "yılbaşı kaktüsü" diye satılanların çoğunun aslında şükran kaktüsü olduğunu belirtir; aynı karışıklık bizde de olabilir.

Çiçek Açan Kaktüs Çeşitleri Hangileri, Ne Zaman Açar?

Evde çiçek açmasıyla bilinen kaktüs çeşitleri Mammillaria, Echinopsis ve orman kaktüsleri olan Schlumbergera ile Hatiora'dır. Çiçeklenme türe göre tamamen farklı işler; bu yüzden "kaktüsüm neden açmıyor" sorusunun cevabı önce hangi gruptan olduğunu bilmeye bağlıdır.

Çöl kaktüslerinde RHS'nin önerisi nettir: kasımdan mart başına kadar serin (gece 8-10 °C) ve neredeyse susuz bir dinlenme dönemi vermek çiçeklenmeyi teşvik eder. Yılbaşı kaktüsü ise bu kuralın tersine, kışın ılık ve düzenli sulanır, yazın dinlenir. Tomurcuk oluşumu için Illinois Extension 5-6 hafta boyunca en az 12 saat kesintisiz karanlık gerektiğini belirtir; karanlık 2 saatten uzun süre kesilirse tomurcuk tutmaz. Tomurcuk dökülmesinin sık nedenleri ise yüksek sıcaklık, hava akımı, yetersiz ışık, düzensiz sulama ve düşük nemdir. Bitki tomurcuklanmışken yerini sık sık değiştirmemek en kolay önlemdir.

Dikensiz Kaktüs Çeşidi Var mı?

Evet, en bilinen dikensiz kaktüsler yılbaşı, şükran ve paskalya kaktüsü gibi orman kaktüsleridir; sert dikenleri yoktur ama yine de areol taşıdıkları için kaktüstürler. Sarkan Rhipsalis türleri de aynı yumuşak, yapraksız görünüme sahiptir. Bu yüzden "dikensiz kaktüs" aramasında karşınıza çıkan bitkilerin büyük kısmı çöl değil, orman kökenlidir ve bakımı da buna göre farklıdır: daha çok nem ve filtrelenmiş ışık isterler.

Dikensiz olmak her zaman dokunmaya güvenli olmak anlamına gelmez. Opuntia pedlerinde büyük dikenler az olsa bile glochid denen ince, çengelli tüycükler bulunur; bunlar cilde ya da hayvanın tüyüne kolayca yapışır ve çıkarılması zordur. Çocuklu veya kedili bir eve kaktüs alıyorsanız, "dikensiz" ifadesine değil, bitkinin gerçek türüne bakın.

Kaktüs Sanılan Ama Kaktüs Olmayan Bitkiler Hangileri?

Kaktüs adıyla satılıp aslında kaktüs olmayan bitkilerin başında Euphorbia (sütleğen) türleri gelir. Euphorbia'lar Euphorbiaceae ailesine aittir; dikenli, etli ve çoğu zaman sütunlu görünürler, ama areol taşımazlar ve kesilince ya da kırılınca süt gibi bir sap salgılarlar. Ortak görünüm, birbirinden bağımsız gelişen "yakınsak evrim" sonucudur: farklı ailelerden bitkiler benzer kurak koşullara benzer biçimlerle uyum sağlamıştır.

ASPCA'nın listesinde bu karışıklığın güzel bir örneği var: "kalem kaktüsü" (pencil cactus) adıyla kayıtlı Euphorbia tirucalli, adına rağmen Euphorbiaceae ailesindendir ve kedi, köpek ve atlar için toksik olarak işaretlidir; tahriş edici sapı ağız ve midede tahrişe, bazen kusmaya yol açabilir. Mağazalarda ve çiçekçilerde sıkça görülen "süt ağacı" (Euphorbia trigona) da aynı cinstendir. Bu yüzden Euphorbia'yı kaktüs sanıp evcil hayvanların ulaşacağı yere koymayın; sap, göze ve cilde de temas etmemelidir. Kesim ve budama yaparken eldiven kullanın.

Kaktüs Kedi, Köpek ve Çocuklar İçin Güvenli mi?

Kaktüsün güvenliği türe bağlıdır, çünkü "kaktüs" tek bir güvenlik kategorisi değildir. ASPCA'nın kayıtlarına göre yılbaşı kaktüsü ve Cephalocereus senilis kedi, köpek ve atlar için toksik değildir; ancak yaygın birçok kaktüs cinsi (Mammillaria, Echinopsis, Opuntia, Kroenleinia) için ASPCA'da ayrı bir kayıt bulamadık. Kaydın olmaması "zehirsiz" anlamına gelmez; yalnızca tür bazında doğrulanmış bir bilgi olmadığını gösterir.

Kaktüs Çeşidine Göre Işık ve Sulama Nasıl Değişir?

Çöl kaktüsleri güçlü ışık ve seyrek sulama, orman kaktüsleri ise filtrelenmiş ışık ve düzenli nem ister; bu fark, kaktüs bakımındaki en sık hatanın kaynağıdır. RHS'ye göre kaktüslerin çoğu güneşi sever ve zayıf ışıkta pencereden uzakta mutsuz olur; fazla su ise özellikle kışın çürümeye yol açar. Aşağıdaki tablo iki ana grubun beklentilerini yan yana koyuyor.

İki ayrıntı sık atlanır. Birincisi su kalitesi: RHS, musluk suyundaki minerallerin harçta birikip yapraklarda beyaz kireç lekesi bırakabileceğini, mümkünse ılık yağmur suyu kullanmayı önerir. İkincisi dikenli bitkilerin tutulması: saksıyı değiştirirken katlanmış gazete şeritleri ya da fırın eldiveni kullanmak elinizi korur. Dikenlerde biriken tozu ise yumuşak bir fırçayla alın.

Çiçekçi olarak gözlemimiz, sorunların çoğunun ihmalden değil iyi niyetli aşırı bakımdan çıktığı yönünde: "kaktüs susamıştır" diye eklenen her bardak su, drenajsız bir dekoratif kapta kök çürümesine dönüşebilir. Bu yüzden deliksiz cam ya da seramik kaplarda suyu az ve dibe bakarak verin. Daha genel bir başlangıç için bakımı en kolay saksı bitkileri yazımıza, küçük bir cam düzenlemesi düşünüyorsanız teraryum nasıl yapılır rehberine göz atabilirsiniz.

Kaktüs Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Kaktüs alırken en önemli üç şey bitkinin türünün bilinmesi, sağlıklı bir gövde ve yasal kaynaklı bir bitki olmasıdır. Kaktüs ailesinin tamamı, Pereskia, Pereskiopsis ve Quiabentia dışında, 1975'ten beri CITES Ek II listesindedir; yani doğadan toplanan bitkilerin ticareti izne bağlıdır. Doğadan sökülmüş bitki satın almamak, hem doğal popülasyonları korur hem de sizi hasta ve alışkın olmadığı koşullarda zorlanan bir bitkiden kurtarır. Üretim kökenli, etiketli bitkiyi tercih edin.

• Tür adını sorun. Etikette cins ya da tür adı yoksa, bakım bilgisi de güvenilir olmaz.
• Gövdeyi kontrol edin. Dipte yumuşama, koyu çürük ya da buruşukluk varsa bitkiyi almayın; yılbaşı kaktüsünde buruşmuş, soluk gri-yeşil segmentler çoğu zaman aşırı sulamanın işaretidir.
• Aşılı ay kaktüsünü bilerek alın. Renkli tepe, alttaki kaktüse bağımlıdır ve aşı gövdesi daha hızlı büyüdüğünden bu bitkiler çoğunlukla kısa ömürlüdür.
• Saksıya bakın. Drenaj deliği olan bir kap ya da deliksiz kabın içindeki delikli iç saksı tercih edin.
• Güvenliği düşünün. Çocuk ve evcil hayvan varsa yassı gövdeli (glochid) ve euphorbia türlerinden ya da erişilemeyen bir yerden başlayın.

Daha genel ev bitkisi seçimi için evcil hayvanlar için tehlikeli iç mekân bitkileri yazısı da kaktüs dışındaki alternatifleri değerlendirmenize yardımcı olur.

Hediye Olarak Kaktüs: Kime, Hangisi?

Kaktüs, bitkiyle ilgilenmeye çok vakit ayıramayan ama evine bir yeşillik katmak isteyen biri için akıllıca bir hediyedir; ofis masası, yeni ev ya da yeni iş için özellikle sık seçilir. Hediye ederken yukarıdaki iki kuralı akılda tutun: alıcının evinde evcil hayvan ya da küçük çocuk olup olmadığına bakın ve bitkinin aydınlık bir pencere önü bulup bulamayacağını düşünün.

RoseBox'ta çiçek göndermek istediğinizde kaktüsler ve diğer saksı bitkileri de Eyüpsultan atölyemizde hazırlanır, kart notunuzla birlikte ücretsiz teslim edilir. Saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'a aynı gün teslim edilir; 81 ile gönderim yapıyoruz. Aynı gün teslimat uygunluğunu ürün ve bölgeye göre sipariş adımında görebilirsiniz.

Kaktüs ve benzeri saksı bitkisi seçenekleri

Aşağıdaki modeller, kaktüs seçimine başlamak için ürün sayfalarından seçildi. Model adları ticari addır; bitkinin cins ve tür bilgisi için destek@rosebox.com.tr adresine yazabilirsiniz. Güncel fiyat ve stok bilgisi ürün sayfalarında yer alır.

• Arizona Cereus KaktüsSütun biçimli · İncele
• Mexico KaktüsüFarklı boylarda kaktüsler · İncele
• Polaskia Chichipe KaktüsüKaburgalı sütun · İncele
• Cowboy Kaktüs 3'lü SetMasa ve raf için · İncele
• Jenna Cam Saksıda Kaktüs BahçesiCam saksıda düzenleme · İncele
• Yeşil Süt Ağacı (Euphorbia trigona)Kaktüs değil, sütleğen · İncele

İlgili kategoriler

• KaktüsKategoriyi incele →
• Saksı ÇiçekleriKategoriyi incele →
• Ofis ÇiçekleriKategoriyi incele →