Gece Oksijen Salgılayan Bitkiler

Gece Oksijen Veren Bitki Var mı?

Hayır, hiçbir bitki gece anlamlı miktarda oksijen salmaz. Fotosentezde suyun parçalanması ve oksijenin açığa çıkması, ışık enerjisiyle yürüyen tepkimelerdir; ışık yoksa bu tepkimeler durur. Karanlıkta her bitki, tıpkı hayvanlar gibi, solunum yapar: az miktarda oksijen tüketir ve karbondioksit verir.

Peki bu kadar yaygın bir inanış nereden çıktı? Doğru bir gözlemden. Bazı bitkiler, gözeneklerini (stomalarını) gündüz değil gece açar ve karbondioksidi gece içeri alır. Bu, "gece karbondioksit alıyorsa oksijen de veriyordur" diye yorumlanmış. Gözlem doğru, çıkarım yanlış. Mevcut yazımızda da bu ayrımı yapmıştık; bu güncellemede neden böyle olduğunu ve pratikte ne anlama geldiğini rakamlarla gösteriyoruz.

CAM Fotosentezi Nedir? Gece CO₂ Alıp Gündüz Oksijen Üretmek

CAM (krassulasean asit metabolizması), bitkinin gece karbondioksit alıp organik asit olarak depoladığı, gündüz ise gözenekleri kapalıyken bu karbonu ışıkla şekere çevirdiği bir fotosentez yoludur. Adını ilk incelendiği damkoruğugiller (Crassulaceae) familyasından alır. Kurak ortamlara uyumdur: gündüz sıcağında gözenekleri kapalı tutmak, su kaybını büyük ölçüde azaltır.

1. Gece: gözenekler açılırHava serinken bitki karbondioksit alır ve onu malik asit olarak hücrelerindeki kofullarda biriktirir. Bu aşamada oksijen üretilmez.
2. Gündüz: gözenekler kapanırBitki su kaybetmemek için kapılarını kapatır; depoladığı malik asitten karbondioksidi yeniden serbest bırakır.
3. Gündüz: ışıkla fotosentezSerbest kalan karbondioksit ışık enerjisiyle şekere çevrilir. Oksijen tam bu sırada, yani gün ışığında açığa çıkar.

Kısacası CAM bitkisi fotosentezin iki yarısını zamana yayar: gaz alışverişi gece, oksijen üretimi gündüz. Diğer bitkilerden (C3 ve C4 bitkileri) farkı oksijeni ne zaman ürettiği değil, karbondioksidi ne zaman aldığıdır.

Gece Oksijen Salgılayan Bitkiler Diye Bilinenler: Gece CO₂ Alan CAM Bitkileri

Gece oksijen salgılayan bitkiler olarak anılan türlerin hemen hepsi CAM bitkisidir; yani doğru tanımla gece karbondioksit alan bitkilerdir. Evde en sık yetiştirilenleri ve kedi-köpek güvenlik bilgilerini ASPCA listesine göre tek tabloda topladık.

Tablodaki "gece ne yapar" sütununun hepsinde aynı cümleyi görmeniz tesadüf değil: bu bitkilerin gece yaptığı tek farklı iş karbondioksit almaktır. Oksijeni hepsi gündüz üretir.

Paşa kılıcı

Listenin değişmez ilk sırası. Düşük ışığa ve kuraklığa dayanıklı olduğu için yatak odasının loş bir köşesinde de yaşar; yatak odasına en kolay uyan CAM bitkisi budur. Faydaları, NASA deneyindeki gerçek rakamları ve bakımı için paşa kılıcı faydaları rehberimize bakabilirsiniz.

Aloe vera

Aloe bir CAM bitkisidir ama paşa kılıcından farklı olarak bol ışık ister; kuzey cepheli bir yatak odasında uzar, solgunlaşır ve devrilir. Güneye ya da batıya bakan bir pencere önü idealdir. Jel kullanımı ve bakımı aloe vera çiçeği ve faydaları yazımızda.

Kaktüsler, yeşim ve kalanşo

Kaktüs familyasında CAM yaygındır. Yeşim bitkisi ve kalanşo ise CAM'e adını veren damkoruğugiller familyasındandır. Üçü de parlak ışık ve seyrek sulama ister. Hangi kaktüsün eve uygun olduğunu kaktüs türleri rehberimizde anlattık.

Orkide ve bromelya

Evlerde en çok satılan orkide olan Phalaenopsis, CAM yapan bir epifittir. Ancak bu tüm orkideler için geçerli değildir; orkide ve bromelya familyalarında CAM yalnızca bazı türlerde görülür. Evcil hayvanlı evler için en güvenli seçeneklerden biri Phalaenopsis orkidedir. Bakımı için orkide bakımı yazımıza göz atın.

Listelerde Olup CAM Olmayan Bitkiler

"Gece oksijen veren bitkiler" listelerinde sık geçen areca palmiyesi, barış çiçeği, pothos (salon sarmaşığı), kutsal fesleğen (tulsi) ve kutsal incir (peepal) CAM bitkisi değildir. Bu bitkiler çoğu bitki gibi C3 fotosentezi yapar: gündüz karbondioksit alır ve oksijen üretir, gece yalnızca solunum yaparlar. Yani gece karbondioksit bile almazlar.

Bu bitkiler kötü seçim değildir; areca palmiyesi ASPCA'ya göre kedi ve köpekler için toksik değildir ve aydınlık bir yatak odasında güzel durur. Yanlış olan, onları "gece oksijen verir" gerekçesiyle önermektir. Pothos ve barış çiçeği ise ASPCA listesinde kedi ve köpekler için toksik olarak yer alır.

Bir Yatak Odasında Oksijen Hesabı: Bitkinin Payı Ne Kadar?

12 m²'lik, tavanı 2,5 metre olan bir yatak odasında yaklaşık 6.300 litre oksijen bulunur; uyuyan bir yetişkin 8 saatte bunun yalnızca yaklaşık 120 litresini, yani yüzde 2'sini kullanır. Bir saksı bitkisinin gece bu dengeye oksijen katkısı ise sıfırdır. Hesabı adım adım yapalım:

• 30 m³12 m² × 2,5 m oda hacmi: 30.000 litre hava
• ~6.300 LHavanın %20,9'u oksijendir
• ~120 LDinlenen bir yetişkinin 8 saatlik oksijen tüketimi

Dinlenme hâlindeki oksijen tüketimi fizyolojide 1 MET olarak tanımlanır: vücut ağırlığının kilogramı başına dakikada yaklaşık 3,5 mililitre. 70 kilogramlık biri için bu, dakikada yaklaşık 245 mililitre, 8 saatte yaklaşık 118 litre eder (uykuda tüketim biraz daha düşüktür). Kapıları ve pencereleri tamamen kapalı, hiç hava sızdırmayan hayali bir odada bile oksijen oranı sabaha karşı yüzde 20,9'dan yaklaşık yüzde 20,5'e iner. Gerçek odalar ise kapı aralıklarından ve duvarlardan sürekli hava alır.

Bu tablo iki şeyi birlikte gösteriyor. Birincisi, sağlıklı bir yetişkin için kapalı bir yatak odasında "oksijenin yetmemesi" diye bir sorun yoktur; sabah hissedilen ağırlığın nedeni daha çok biriken karbondioksit, sıcaklık ve nemdir. İkincisi, çözümü de bitki değil havalandırmadır: yatmadan önce birkaç dakika pencereyi açmak, odadaki havanın tamamını yeniler. Bir CAM bitkisinin gece aldığı karbondioksit ise bir insanın gece verdiği karbondioksidin yanında önemsiz kalır.

NASA Çalışması Ne Dedi, Neyi Demedi?

"NASA'ya göre gece oksijen veren bitkiler" başlığıyla dolaşan listelerin kaynağı olan 1989 raporu oksijeni değil, benzen, trikloretilen ve formaldehit gibi uçucu kimyasalların azalmasını ölçtü. Rapor, bitkilerin gece oksijen ürettiğine dair bir bulgu içermez.

Deneyler de bir odada değil, yaklaşık 0,4–0,9 metreküplük mühürlü pleksiglas odacıklarda yapıldı. Raporun kendi özeti, kimyasalları en etkili azaltan bölgenin yapraklardan çok kök ve toprak bölgesi olduğunu belirtir ve bitkileri fanlı aktif karbon filtreyle birlikte kullanmayı önerir.

Bu sonuçların evlere taşınıp taşınamayacağını 2019'da Bryan Cummings ve Michael Waring inceledi. Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology'de yayımlanan derleme, 12 çalışmadaki 196 deney sonucunu hava temizleyicilerde kullanılan "temiz hava verme oranı"na çevirdi. Sonuç: bir binada havalandırmanın zaten yaptığı etkiye ulaşmak için metrekare başına 10 ila 1.000 saksı gerekiyor. Makalenin başlığı da bunu açıkça söylüyor: saksı bitkileri iç mekân hava kalitesini iyileştirmez. Konunun genel çerçevesi için havayı temizleyen bitki ve çiçekler yazımıza bakabilirsiniz.

Yatak Odasında Bitki Bulundurmak Zararlı mı?

Hayır, sağlıklı bir yetişkin için yatak odasında birkaç saksı bitkisi bulundurmak zararlı değildir. "Bitkiler gece oksijeni tüketir, yatak odasından çıkarın" uyarısı, "gece oksijen verir" iddiasının tersi ama aynı ölçek hatasını taşır. Bitkinin gece solunumla tükettiği oksijen, aynı odada uyuyan bir insanın tüketiminin küçük bir kesridir ve odanın oksijen stoğunun yanında ölçülemez.

Yatak odasındaki bitki için gerçek dikkat noktaları başkadır:

• Toprak ve küf: Fazla sulanan saksıda toprak yüzeyinde küf ve sinek oluşabilir. Küfe hassasiyeti ya da astımı olanlar için bu, bitkinin kendisinden daha önemli bir konudur. CAM bitkilerinin az su istemesi burada avantajdır.
• Alerji: Çiçekli bitkilerin poleni ve bazı bitkilerin özsuyu hassas kişilerde tepkiye yol açabilir. Ayrıntılar için alerjisi olanlar için çiçek seçimi yazımıza bakın.
• Evcil hayvanlar ve küçük çocuklar: Gece odada serbest dolaşan bir kedi, komodindeki bitkiyi kemirebilir. Aşağıdaki bölüm bunun için.

Gece CO₂ Alan Bitkiler Kedi ve Köpekler İçin Güvenli mi?

Gece CO₂ alan bitkilerin en popüler dördü, yani paşa kılıcı, aloe vera, yeşim bitkisi ve kalanşo, ASPCA'nın zehirli bitkiler listesinde kediler ve köpekler için toksik olarak yer alır. Paşa kılıcında sorun saponinlerdir; yutulduğunda kusma ve ishal görülebilir. Kalanşo ise kalp üzerine etkili bileşikler (bufadienolidler) içerir.

Evcil hayvanınız varsa ASPCA'nın toksik saymadığı CAM bitkileri daha güvenlidir: Phalaenopsis orkide ve yılbaşı kaktüsü. CAM olmasa da areca palmiyesi de bu listededir. Yutma şüphesinde evcil hayvan için veterinerinize, bir çocuk için 7/24 hizmet veren 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne başvurun. Riskli diğer bitkiler için evcil hayvanlar için riskli 5 ev bitkisi yazımızı okuyabilirsiniz.

Yatak Odası İçin Bitki Nasıl Seçilir?

Yatak odası için doğru bitki, "oksijen verir" etiketine göre değil, odanın ışığına, sizin sulama alışkanlığınıza ve evdeki canlılara göre seçilir. Çiçekçi olarak gözlemimiz de bu yönde: yatak odasında sorun çıkaran bitkilerin neredeyse tamamı, ışığı yetmeyen bir köşeye konmuş ya da fazla sulanmış bitkiler oluyor.

Yerleştirme için üç pratik not

• Bitkiyi kalorifer peteğinin üstüne ya da klima çıkışının önüne koymayın; ani sıcaklık ve kuru hava yaprakları yorar.
• Saksı altı tabağında su bırakmayın; hem kök çürümesini hem sinek oluşumunu önler.
• Kış aylarında CAM bitkilerini neredeyse hiç sulamayın; RHS, paşa kılıcının kışın yapraklarındaki suyla idare ettiğini belirtir.

Bakımı kolay başka seçenekleri karşılaştırmak için bakımı en kolay saksı bitkileri rehberimize göz atabilirsiniz.

Hediye olarak yatak odası bitkisi

Yeni eve taşınan birine, bir hastalık sonrası evde dinlenen bir yakınınıza ya da bitkiye vakit ayıramayan bir arkadaşınıza CAM bitkileri iyi bir hediyedir; tam da az ilgi istedikleri için. RoseBox'ta çiçek göndermek istediğinizde saksı bitkileri de buketler gibi Eyüpsultan atölyemizde hazırlanır ve kart notunuzla birlikte ücretsiz teslim edilir. Saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün adrese ulaşır; Türkiye'nin 81 iline gönderim yapılır.

• Cam Vazoda Örgü SanseveryaLoş köşeler için · İncele
• Saksıda Örgü Sanseverya Özel SeriCAM bitkisi · İncele
• Cam Vazoda Aleo Cosmo SukulentGüneşli pencere için · İncele
• Jenna Cam Saksıda Kaktüs BahçesiAz su ister · İncele
• Beyaz Bougetto OrkideEvcil hayvanlı evler için · İncele
• Mexico KaktüsüPencere önü için · İncele