Bahçe ve Bitki Rehberi · Kış
Çiçekçi tezgâhında kasım ayında en sık duyduğumuz cümle şudur: "Bunu balkona koysam kışı çıkarır mı?" Cevap çoğu zaman bitkinin adında değil, tür, çeşit, saksı ve drenajdadır. Bu rehberde soğuğa dayanıklı çiçekleri Royal Horticultural Society'nin (RHS) derece sistemiyle, rakamlarıyla ve kaynağıyla sıraladık.
Kısa cevap
Soğuğa dayanıklı çiçekler, RHS derecelendirmesinde H5–H7 alan türlerdir: kardelen, çöpleme, çuha çiçeği, kış fundası, çiğdem, cüce süsen ve hercai menekşe. Bu bitkiler −10 °C ile −20 °C altı kış minimumlarını açık havada taşır. Saksıda kökler toprağa göre daha çabuk donduğu için bir kademe daha dayanıklı tür seçin.
Soğuğa Dayanıklı Çiçekler Hangileridir?
Soğuğa dayanıklı çiçekler, RHS'nin H5, H6 ve H7 verdiği, yani −10 °C'nin altındaki kış minimumlarını açık havada kaldırabilen türlerdir. Tablodaki her derece RHS'nin ilgili bitki sayfasından alındı; derece çeşide göre değişebildiği için tür düzeyinde okuyun.
| Tür | RHS derecesi | Kış minimumu | Konum ve toprak (RHS) |
|---|---|---|---|
| Kış siklameni (Cyclamen coum) | H5 | −15 ile −10 °C | Yarı gölge, süzülen toprak, korunaklı yer |
| Kardelen (Galanthus nivalis) | H5 | −15 ile −10 °C | Yarı gölge, nemli ama süzülen toprak |
| Boynuzlu menekşe (Viola cornuta) | H5 | −15 ile −10 °C | Tam güneş veya yarı gölge |
| Kış fundası (Erica carnea) | H6 | −20 ile −15 °C | Tam güneş, süzülen toprak; kireçli toprağa da dayanır |
| Çiğdem (Crocus tommasinianus) | H6 | −20 ile −15 °C | Tam güneş, süzülen toprak |
| Çöpleme (Helleborus × hybridus) | H7 | −20 °C'nin altı | Yarı gölge, nemli ama süzülen toprak |
| Çuha çiçeği (Primula vulgaris) | H7 | −20 °C'nin altı | Tam güneş veya yarı gölge, nemli ama süzülen toprak |
| Cüce süsen (Iris reticulata) | H7 | −20 °C'nin altı | Tam güneş, süzülen toprak |
Çeşit farkı gerçektir: RHS çuha çiçeğinin türünü H7, 'Claddagh' çeşidini H6, 'Carrigdale' çeşidini H5 olarak listeler. Hercai menekşede de seriler arasında H5 ile H6 farkı var. Bu yüzden etikette yalnızca "menekşe" değil, tür ve çeşit adı arayın.
Yaz tarafını merak ediyorsanız sıcağa ve güneşe dayanıklı türleri yaz aylarını seven çiçekler yazımızda anlattık; bu rehber yalnızca soğuk ve don içindir.
Dayanıklılık Derecesi Nasıl Okunur?
Dayanıklılık derecesi, bir bitkinin dayanabileceği en düşük sıcaklığı gösteren ölçüdür. RHS bunu H1a'dan H7'ye dokuz kademede verir; ABD Tarım Bakanlığı'nın (USDA) haritası ise bölgeleri yıllık ortalama en düşük kış sıcaklığına göre 10 °F'lik zonlara böler.
| RHS | Sıcaklık aralığı | Anlamı | USDA |
|---|---|---|---|
| H1a–H1c | 5 °C ve üstü | Isıtmalı sera veya ev bitkisi | 11–13 |
| H2 | 1 ile 5 °C | Soğuğa tahammül eder, donarsa ölür | 10b |
| H3 | −5 ile 1 °C | Yarı dayanıklı; ılıman bölgede dışarıda kalabilir | 9b/10a |
| H4 | −10 ile −5 °C | Ortalama kışa dayanıklı; saksıdakiler daha savunmasız | 8b/9a |
| H5 | −15 ile −10 °C | Soğuk kışa dayanıklı | 7b/8a |
| H6 | −20 ile −15 °C | Çok soğuk kışa dayanıklı; saksıdakiler koruma ister | 6b/7a |
| H7 | −20 °C'nin altı | Çok dayanıklı | 6a ve altı |
İki sistem arasında önemli bir fark var: RHS aralıkları mutlak en düşük kış sıcaklığıdır, USDA ise uzun yıllar ortalaması olan yıllık ortalama aşırı minimum sıcaklığı kullanır. Bu yüzden tablodaki USDA sütunu kaba bir rehberdir. USDA'nın 2023 haritasında 6a bölgesi −23,3 ile −20,6 °C, 7a bölgesi −17,8 ile −15 °C, 8a bölgesi −12,2 ile −9,4 °C aralığına denk gelir.
Türkiye'de Hangi Derece Yeterli?
Türkiye'de tek bir kış yoktur: kıyı şeritlerinde dondan kaçınmak mümkünken İç Anadolu ve Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde uzun ve sert donlar görülür. Bu yüzden "Türkiye için H5 yeter" gibi tek bir cümle kurmak yanıltıcıdır; kendi konumunuzun kış minimumuna bakmak gerekir.
| Konum tipi | Genel kış karakteri | Ne seçmeli? |
|---|---|---|
| Ege, Akdeniz ve Marmara kıyıları | Kışlar görece ılık, don geceleri seyrek | H4 ve üstü genelde yeterli; saksıda H5 |
| Marmara ve Karadeniz iç kesimleri, kent merkezleri | Dönemsel don ve soğuk dalgaları | H5; saksıda H6 |
| İç Anadolu ve yüksek rakım | Uzun süren kuru don, sert geceler | H6–H7; saksıda koruma şart |
| Doğu Anadolu yaylaları | Çok sert ve uzun kış | H7; saksıda kış boyu koruma |
Kendi bölgenizin kayıtlı en düşük kış sıcaklığını ulusal meteoroloji kurumunun yayımladığı verilerden öğrenin; bitkinin RHS aralığının alt sınırı, o değerin altında kalıyorsa seçim güvenlidir. Saksıda bir kademe yukarı çıkmak bizim pratik önerimizdir, RHS kuralı değildir; RHS yalnızca H4–H6 açıklamalarında saksıdaki bitkilerin daha savunmasız olduğunu belirtir.
Saksıdaki Çiçekler Kışı Dışarıda Geçirir mi?
Dayanıklı türler saksıda da kışı geçirebilir, ama kök topağı toprağa göre daha savunmasızdır; RHS H4, H5 ve H6 açıklamalarında saksıdaki bitkilerin hasar riskinin arttığını açıkça belirtir. Kök, tür derecesinin çok altına inen bir sıcaklıkla havayla her yönden temas eder; toprağa dikilen bitkide ise çevredeki toprak tampon görevi görür.
RHS saksı koruması için şu adımları öneriyor:
- Saksıları gruplayınKuru ve korunaklı bir yerde, mümkünse ev duvarının dibinde birbirine yakın tutun; saksılar karşılıklı koruma sağlar.
- Kök bölgesini sarınSaksıyı baloncuklu naylon veya samanla sarın; amaç kök topağının donmasını geciktirmektir.
- Gömmeyi düşününSaksıyı ağzı görünecek şekilde toprağa gömmek (RHS buna "plunge" diyor) kökü toprağın tamponuna katar.
- Soğuk gecelerde taşıyınDon beklenen geceler için saksıyı bahçenin daha korunaklı bir köşesine alın ve saksıyı baloncuklu naylonla sarın.
- Doğrudan sabah güneşinden saklayınRHS, donun ardından sabah güneşini hemen alan bitkilerin çok hızlı çözülüp çiçek ve körpe sürgünlerde hasar görebileceğini söyler.
Drenaj konusunda da RHS'nin tür sayfaları aynı şeyi söyler: tablodaki türlerin hepsi "süzülen" toprak ister. Su tutan, tabağında su biriken saksı soğukla birleşince kökü bozar. Çiçekçi olarak gördüğümüz en tipik hata, kış bitkisini süslü ama deliksiz bir kaşpoya oturtmaktır.
Daha ayrıntılı saksı bitkisi bakımı için bakımı en kolay saksı bitkileri ve evde mini sera yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dayanıklı Sanılan Ama Olmayan Çiçekler Hangileridir?
Dayanıklı sanılan en yaygın iki çiçek sardunya ve çiçekçilerde saksıda satılan siklamendir; ikisi de açık havada kışı geçiremez. Balkon kataloglarında "yaz kış açar" diye geçen sardunya için RHS, don gelmeden önce sökülüp korunması gereken narin çok yıllıklar arasında Pelargonium'u açıkça sayar.
Siklamen karışıklığı da yaygın: kış siklameni Cyclamen coum bahçe bitkisidir (H5), oysa çiçekçide aldığınız büyük çiçekli saksı siklamen Cyclamen persicum'dur ve RHS onu iç mekânda veya serada, minimum 13–16 °C kış sıcaklığında yetiştirmeyi önerir. İkisinin adı aynı olsa da kış davranışları ayrıdır.
Bir de kaynaksız rakamlar var: bazı sayfalar kasımpatı için "−30 °C" gibi tek rakam yazıyor. Kasımpatı yüzlerce çeşidi olan bir tür; tek bir derece hepsi için doğru olamaz. Çiçekçilerde satılan kesme kasımpatı ise zaten vazo çiçeğidir ve açık hava dayanıklılığıyla ilgisi yoktur.
Soğanlı Çiçekler Ne Zaman Dikilir?
Soğanlı çiçekler (lale, nergis, çiğdem, cüce süsen) sonbaharda dikilir; RHS lale soğanlarının sonbaharda dikildiğini belirtir. Toprağın içindeki soğan kışı dondan korunmuş geçirdiği için bu grup, saksıdaki çiçeklere göre daha rahat kışlar.
Kardelenin hikâyesini ve doğadan toplama yasağını kardelen çiçeği yazımızda, lalenin sulama ve çoğaltmasını lale bakımı yazımızda anlattık. Nergisin ayrıntıları için nergis çiçeği yazısına bakabilirsiniz. Burada tekrar etmiyoruz.
Don Çarpan Çiçek Nasıl Kurtarılır?
Don çarpan çiçeği kurtarmanın ilk kuralı acele etmemektir: RHS, hasarlı sürgünlerin ancak yeni don beklenmediğinde, sağlam bir tomurcuğun veya yan sürgünün üstünden budanmasını önerir. Hasar bazen hemen belli olur, bazen aylar sonra; özellikle odunsu bitkilerde geç ortaya çıkar.
- Dahlia ve canna gibi bitkilerin yaprağı kararsa bile kökleri canlı olabilir; RHS bu kökleri koruyup sökerek saklamayı önerir.
- Donla hasar görmüş bitkiyi hemen atmayın; RHS, birçok bitkinin şaşırtıcı biçimde toparlandığını belirtiyor.
- Budamadan sonra RHS, güçlü yeniden büyümeyi desteklemek için üretici dozunda genel amaçlı gübre önerir.
Soğuğa Dayanıklı Çiçekler Evcil Hayvanlar İçin Güvenli mi?
Hayır, tablodaki dayanıklı türlerin çoğu ASPCA'ya göre köpek ve kedi için toksiktir; dayanıklılık ile güvenlik birbirinden bağımsız iki özelliktir. ASPCA kayıtlarında kış siklameni, çöpleme, çuha çiçeği, iris, lale ve nergis toksik listede yer alır; kamelya ve üzüm sümbülü ise toksik değil olarak görünür.
| Bitki | ASPCA kaydı | ASPCA'nın belirttiği belirtiler / not |
|---|---|---|
| Siklamen (Cyclamen) | Toksik | Salya, kusma, ishal; yumruların fazla yenmesinde kalp ritmi bozukluğu ve nöbet |
| Çöpleme (Helleborus) | Toksik | Salya akması, karın ağrısı ve ishal |
| Çuha çiçeği (Primula vulgaris) | Toksik | Hafif kusma |
| Süsen (Iris) | Toksik | Salya, kusma, halsizlik; en yoğun rizomlarda |
| Lale (Tulipa) | Toksik | Kusma, ishal, salya; toksin en çok soğanda |
| Nergis (Narcissus) | Toksik | Kusma, ishal; fazla yenirse nöbet ve kalp ritmi bozukluğu; en zehirli kısım soğan |
| Sardunya (Pelargonium) | Toksik | Kusma, iştahsızlık, depresyon, dermatit |
| Kamelya (Camellia japonica) | Toksik değil | Köpek, kedi ve at için toksik değil olarak listeli |
| Üzüm sümbülü (Muscari armeniacum) | Toksik değil | Köpek, kedi ve at için toksik değil olarak listeli |
| Kardelen, hercai menekşe, çiğdem, kış fundası | Bulunamadı | Bu adlarla ASPCA'da kayıt bulamadık; kaydı olmayan bitkiyi güvenli saymayın |
Evcil hayvanınız bir bitkiyi yediyse ASPCA Hayvan Zehirlenme Kontrol Merkezi'ni veya veterinerinizi hemen arayın. Evdeki diğer riskli bitkiler için tehlikeli 5 iç mekân bitkisi yazımıza göz atın. Bu yazı tıbbi veya veterinerlik tavsiyesi değildir.
Soğuğa Dayanıklı Çiçek Alırken Neye Bakmalı?
Soğuğa dayanıklı çiçek alırken bakmanız gereken ilk şey etiketteki Latin tür adı ve çeşit adıdır; derece ancak bu bilgiyle doğrulanır.
- Etiket: Tür, çeşit ve üreticinin dayanıklılık notu yazıyor mu? Yalnızca "kış çiçeği" yazıyorsa sorun.
- Derece: Bölgenizin en düşük kış sıcaklığı, RHS aralığının alt sınırından yüksek mi? Saksıdaysa bir kademe yukarı seçin.
- Drenaj: Saksıda delik var, tabakta su birikmiyor mu?
- Konum: Tablodaki yarı gölge ve tam güneş notlarına uyuyor mu? Rüzgâr ve sabah güneşine karşı korunaklı mı?
- Evcil hayvan: Botanik adıyla ASPCA listesinde kontrol ettiniz mi?
Kış Mevsiminde Hediye İçin Seçenekler
Bahçe bitkisi değil de hediye arıyorsanız, kış aylarında çiçek gönder seçeneklerimizde kasımpatı, lale ve papatya buketleri ile saksıda zeytin ağacı öne çıkar; saat 17.00'ye kadar verilen siparişlerde İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'a aynı gün teslimat yapıyoruz. Kesme çiçekler vazo içindir, bahçede kışlamaz; bu yüzden aşağıdaki ürünleri bahçe dayanıklılığıyla karıştırmayın.
Saksıda Zeytin AğacıKalıcı hediye bitkisi · İncele
Kasımpatı (Krizantem) BuketleriSonbahar-kış çiçeği · İncele
10 Adet Pembe Lale BuketiLale sevenlere · İncele
Hasır Sepette Turuncu Lale AranjmanıSepet aranjman · İncele
Sarı Papatya BuketiNeşeli kış hediyesi · İncele
İlgili kategoriler
İlgili Rehberler
- Yaz aylarını seven çiçekler Sıcağa ve güneşe dayanıklı türler
- Kardelen çiçeği hikâyesi ve bakımı
- Lale bakımı nasıl yapılır?
- Bakımı en kolay saksı bitkileri
Soğuğa Dayanıklı Çiçekler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Soğuğa dayanıklı çiçekler hangileridir?
RHS derecelendirmesine göre H5–H7 aralığındaki türler soğuğa en dayanıklı olanlardır: kardelen, çöpleme, çuha çiçeği, kış fundası, çiğdem, cüce süsen ve hercai menekşe. Bu türler −10 °C ile −20 °C altı arasındaki kış minimumlarını açık havada kaldırır; saksıda risk artar.
Soğuğa dayanıklı çiçekler kaç dereceye kadar dayanır?
Tek bir derece yoktur; tür ve çeşide göre değişir. RHS H5 türleri −15 ile −10 °C, H6 türleri −20 ile −15 °C, H7 türleri −20 °C'nin altını kaldırır. RHS bu aralıkları mutlak kış minimumu olarak verir ve saksıdaki bitkilerin daha savunmasız olduğunu belirtir.
Kışın dışarıda hangi çiçekler açar?
Kışın dışarıda açan başlıca çiçekler kardelen, çöpleme, kış siklameni (Cyclamen coum), kış fundası (Erica carnea), hercai menekşe ve çuha çiçeğidir. Çiğdem ve cüce süsen kış sonunda ilkbahara doğru açar. Açma zamanı bölgeye ve çeşide göre birkaç hafta kayar.
Saksıdaki çiçekler kışın dışarıda kalır mı?
Dayanıklı türler kalabilir, ama saksıdaki kök topağı toprağa göre daha çabuk donar. RHS saksıları duvar dibinde grup halinde toplamayı, kök bölgesini baloncuklu naylon veya samanla sarmayı ya da saksıyı toprağa gömmeyi önerir. Saksıda bir kademe daha dayanıklı tür seçmek güvenli taraftır.
Sardunya ve saksı siklamen kışın dışarıda kalabilir mi?
Hayır. RHS sardunyayı (Pelargonium) ilk donlardan önce sökülüp korunması gereken narin bitkiler arasında sayar. Çiçekçilerde satılan saksı siklamen (Cyclamen persicum) ise iç mekân veya sera bitkisidir; RHS minimum kış sıcaklığı olarak 13–16 °C verir.
RHS H derecesi ile USDA bölgesi arasındaki fark nedir?
RHS her bitkiye mutlak en düşük kış sıcaklığına göre H1a–H7 arası bir derece verir. USDA ise haritayı yıllık ortalama en düşük kış sıcaklığına göre 10 °F'lik bölgelere böler. RHS tablosu H5'i kabaca USDA 7b/8a, H7'yi 6a ve altı ile eşleştirir; bu eşleşme yaklaşıktır.
Soğuğa dayanıklı çiçekler evcil hayvanlar için güvenli mi?
Genellikle hayır. ASPCA'ya göre kış siklameni, çöpleme, çuha çiçeği, iris, lale ve nergis köpek ve kedi için toksiktir. Soğanlıların soğanları ve siklamenin yumruları en tehlikeli kısımlardır. Evcil hayvan varsa bitkiyi botanik adıyla ASPCA listesinde kontrol edin.
Don çarpan çiçek ne yapılır?
Acele edip kesmeyin; RHS hasarlı gövdeyi ancak yeni don beklenmiyorsa, sağlam bir tomurcuğun üstünden budamayı önerir. Yapraklar kararsa bile kökler canlı olabilir. Hasar bazen aylarca belli olmaz; bitkiden hemen vazgeçmeyin.
Kaynaklar
- RHS — Hardiness ratings
- RHS — Preventing winter damage
- RHS — Frost damage
- RHS — Viola overwintering trial results
- RHS bitki sayfaları: Cyclamen coum, Cyclamen persicum, Galanthus nivalis, Helleborus × hybridus, Primula vulgaris, Erica carnea, Crocus tommasinianus, Iris reticulata, Viola cornuta
- USDA — Plant Hardiness Zone Map
- Wikipedia — Hardiness zone (USDA bölge sıcaklık tablosu)
- ASPCA — Toxic and Non-Toxic Plants: Cyclamen, Hellebore, Primrose, Iris, Tulip, Daffodil, Geranium, Camellia, Grape hyacinth
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tıbbi veya veterinerlik tavsiyesi değildir. RHS derecelendirmesi Birleşik Krallık koşulları için hazırlanmıştır ve Türkiye'deki her bölge için garanti vermez.
Yazar hakkında
Alper Esen
RoseBox Kurucusu · İstanbul
Alper Esen, 1980'den bu yana çiçekçilik yapan bir ailenin işini 2015'te RoseBox markasıyla internete taşıdı. Eyüpsultan'daki atölyede 10 kişilik florist ve operasyon ekibiyle çalışıyor; kış aylarında saksı ve bitki sorularına bizzat yanıt veriyor. Bu yazıdaki derece bilgileri RHS ve USDA kaynaklarıyla karşılaştırılarak hazırlandı.
Son güncelleme: . Derece ve ASPCA bilgileri kaynak sayfalar değiştikçe güncellenir.