Nergis Çiçeği

Nergis Çiçeği Nedir? Nergis Ne Demek?

Nergis, Narcissus cinsine giren, soğandan büyüyen ve her yıl aynı soğandan yeniden çiçek açan kokulu bir bahar bitkisidir. Uzun, kayış biçimli yeşil yaprakların arasından yükselen tek bir sapın ucunda bir ya da birkaç çiçek taşır. Çiçeğin dışında altı taç yaprağa benzeyen parça (botanikte "tepal") bulunur; ortada ise boru, kupa ya da halka biçimli bir taç (korona) yer alır. Nergisi diğer bahar çiçeklerinden ayıran şey bu ortadaki taçtır.

"Nergis ne demek?" sorusunun kelime tarafı da ilginç. Türkçeye Farsça nergis kelimesinden geçmiştir; Latince ve Yunanca adı narcissus ise mitolojideki Narkissos'la aynı kökü paylaşır. Eski yazarlar ismi Yunanca "uyuşukluk" anlamına gelen narke kelimesine bağlamıştır; bu bağlantı dilbilimciler arasında tartışmalıdır ama nergisin ağır kokusu ve zehirli soğanıyla birlikte anılır. Sarı borazan nergis için Türkçede eskiden zerrin adı da kullanılır.

Nergis, Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'nın bitkisidir. Türkiye'de en çok bilinen yerli türü, beyaz taç yapraklı, sarı kupalı ve çok kokulu kokulu nergis (Narcissus tazetta); bu tür Portekiz'den Türkiye'ye kadar Akdeniz kıyılarında doğal olarak yetişir. Çiçekçilerde kışın gördüğünüz demetlerin büyük kısmı bu türdür.

Nergis mi, nergiz mi?

Doğru yazım nergistir. Türk Dil Kurumu sözlüğünde çiçeğin adı da, kişi adı da "nergis" olarak geçer. "Nergiz çiçeği" aramaları yaygın olsa da bu bir yazım hatasıdır; kelimenin sonundaki ses Farsçadaki gibi "s"dir.

Nergis Türleri ve Renkleri: Sarı Nergis, Beyaz Nergis ve Diğerleri

Nergis cinsinde onlarca yabani tür ve yüzyıllardır süren ıslah çalışmalarıyla elde edilmiş binlerce kültür çeşidi vardır. İngiltere Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS), bahçe nergislerini çiçek biçimine göre 13 gruba ayırır; örneğin 7. grup (jonquilla) nergisler çok kokulu, 9. grup (poeticus) nergisler ise mevsimin en geç açanlarıdır. Günlük hayatta ise nergisleri renk ve biçime göre tanımak yeterlidir.

Nergis renkleri

Nergisin taç yaprakları neredeyse her zaman sarı ya da beyazdır. Renk çeşitliliği ortadaki taçta ortaya çıkar: turuncu, somon pembesi, krem, yeşilimsi ya da kırmızı kenarlı olabilir. "Pembe nergis" ya da "turuncu nergis" diye satılan çiçeklerde de taç yapraklar beyaz ya da sarıdır; pembe veya turuncu olan kısım yalnızca ortadaki kupadır. Mavi, mor ya da kırmızı taç yapraklı doğal bir nergis yoktur; bu renklerde görülen nergisler boyanmıştır.

Sarı nergis

"Sarı nergis" denildiğinde çoğunlukla bahçelerde ve parklarda gördüğümüz, tek büyük çiçekli borazan nergis kastedilir. Kokusu kokulu nergise göre çok hafiftir, ama iri ve parlak çiçeği uzaktan bile bahar hissi verir. Galler'in ulusal çiçeğidir ve pek çok ülkede kanser dernekleri tarafından simge olarak kullanılır.

Nergis Ne Zaman Açar? Nergis Mevsimi ve Satış Dönemi

Nergis Türkiye'de iki ayrı dönemde açar: kokulu kesme nergis aralık–şubat, bahçelerdeki sarı borazan nergis ise bölgeye göre şubat–nisan arasında. Bu yüzden "nergis hangi mevsimde açar?" sorusunun cevabı "kış sonu ve ilkbahar"dır. Karaburun ve Ege kıyılarında yetişen kokulu nergis yılın en soğuk aylarında tarlada açar; çiçekçilere gelen kesme nergislerin mevsimi de budur.

Nergisin yıllık döngüsünü bilmek, hem ne zaman satın alacağınızı hem de soğanı ne zaman ekeceğinizi kolaylaştırır. Aşağıdaki takvim, RHS'nin yetiştirme rehberindeki süreleri ve atölyemizdeki kesme çiçek sezonunu bir araya getiriyor.

Nergis çiçeği ne zaman satılır?

Kesme nergis çiçekçilerde ağırlıkla aralık ile şubat arasında bulunur; hasat hava koşullarına göre birkaç hafta öne ya da arkaya kayabilir. Mart'tan sonra kesme kokulu nergis azalır, yerini saksıda sarı nergislere bırakır. Yaz ve sonbaharda taze nergis bulunmaz; bu dönemde "nergis" diye sunulan çiçekler ya yapaydır ya da başka bir çiçektir. Mevsim dışında sarı ve beyazın aynı neşesini papatya ya da lale buketleriyle yakalayabilirsiniz.

Nergis ne zaman çıkar?

Bahçeye sonbaharda dikilen soğanlar kış boyunca kök salar; filizler genellikle ocak–şubatta topraktan çıkar ve birkaç hafta içinde çiçek sapı gelir. RHS, farklı türleri birlikte dikerek şubattan mayıs başına kadar kesintisiz nergis toplanabileceğini belirtir.

Nergis Çiçeğinin Anlamı: Neyi Temsil Eder?

Nergis çiçeği en çok baharın gelişini, yeniden başlangıcı ve umudu temsil eder; kışın sonunda ilk açan çiçeklerden biri olması bu anlamın kaynağıdır. Bunun yanında nergise kültürden kültüre çok farklı anlamlar yüklenmiştir; hepsi aynı çiçeğin farklı yüzleridir.

• Doğu ve İran kültürü: Nergis bolluk, zenginlik ve iyi talihin simgesidir. Fars edebiyatında nergis, güzel gözün benzetmesidir.
• Divan şiiri: "Nergis göz" ya da "çeşm-i nergis", baygın ve süzgün bakan sevgili gözü demektir. Nergisin eğik duran çiçeği, bakışını yere indirmiş bir göze benzetilir.
• Kürt kültürü: Nergis, Nevruz'un ve yeni yılın simgesi sayılır.
• Batı ve mitoloji: Ovidius'un Dönüşümler'inde, suda kendi yansımasına âşık olan genç Narkissos öldükten sonra bu çiçeğe dönüşür. Bu yüzden Batı'da nergis kibir ve kendini beğenmişlikle de anılır; "narsisizm" kelimesi de buradan gelir.
• Galler ve bahar bayramları: Sarı nergis Galler'in ulusal çiçeğidir ve 1 Mart'taki Aziz David Günü'nde yakaya takılır; Batı'da Paskalya ile de ilişkilendirilir.

Sarı nergis ve beyaz nergis anlamı

Çiçek dilinde renkler genel anlamı biraz değiştirir. Sarı nergis neşe, güneş ve yeni bir döneme başlamanın coşkusuyla; beyaz nergis ise sadelik, saflık ve sessiz bir iyi dilekle ilişkilendirilir. Bu anlamlar gelenek ve çiçek dili yorumlarıdır, kesin kurallar değil. Yeni bir işe başlayan, hastalıktan kalkan ya da taşınan birine gönderilen nergis, "yeni sayfan güzel olsun" demenin en zarif yollarından biridir. Diğer bahar çiçeklerinin anlamlarını lalelerin anlamları ve kardelen çiçeğinin hikâyesi yazılarımızda anlattık.

Nergis Zehirli mi? İnsanlar ve Evcil Hayvanlar İçin Uyarı

Evet, nergis zehirlidir; en zehirli kısmı soğanıdır. Nergisgiller familyasının tüm cinslerinde olduğu gibi nergis de likorin başta olmak üzere çok sayıda alkaloit içerir; cinste yaklaşık 100 alkaloit tanımlanmıştır. Amerikan Hayvanlara Zulmü Önleme Derneği (ASPCA), nergisi kediler, köpekler ve atlar için toksik bitkiler arasında sayar ve soğanın en zehirli kısım olduğunu belirtir.

• SoğanBitkinin en zehirli kısmı (ASPCA)
• LikorinBaşlıca zehirli bileşen; kusma ve ishale yol açar
• 114Ulusal Zehir Danışma Merkezi, 7/24

Belirtiler neler?

ASPCA'ya göre evcil hayvanlarda kusma, salya akması ve ishal görülür; büyük miktarda yutulduğunda kasılma, tansiyon düşüklüğü, titreme ve kalp ritim bozukluğu gelişebilir. İnsanlarda en sık karşılaşılan durum, nergis soğanının yemeklik soğan ya da pırasa sanılıp pişirilmesidir; bu vakalar tıbbi literatürde defalarca kaydedilmiştir. Belirtiler genellikle birkaç saat içinde geçer, ama çocuklarda ve büyük miktar yutulduğunda mutlaka tıbbi yardım gerekir. Çiçeklerin sapından çıkan öz, hassas ciltte kaşıntı ve kızarıklık yapabilir; bu tahriş İngilizcede "daffodil itch" (nergis kaşıntısı) olarak bilinir.

Kesme Nergis Vazoda Nasıl Uzun Dayanır?

Kesme nergis doğru hazırlanırsa deneyimimizde vazoda birkaç gün ile bir hafta arası taze kalır; en önemli kural, taze kesilmiş nergisi ilk saatlerde diğer çiçeklerden ayrı tutmaktır. Nergisin sapından çıkan yapışkan öz, aynı sudaki başka çiçeklerin ömrünü kısaltır; bu etki bilimsel kaynaklarda da kayıtlıdır. Atölyemizde karışık buket hazırlamadan önce nergisleri ayrı bir kovada bir gece bekletiyor, sonra saplarını yeniden kesmeden buketlere ekliyoruz.

1. Sapları çapraz kesinEve gelince sapların ucundan 1–2 cm'yi temiz bir makasla çapraz kesin; sapın dibindeki beyazımsı sert kısım su çekmez.
2. Ayrı kapta bekletinKarışık buket yapacaksanız nergisleri önce birkaç saat, tercihen bir gece yalnız başına suda tutun. Bu sırada akan öz suya geçer.
3. Sapı yeniden kesmeyinBeklemeden sonra sapları tekrar keserseniz öz yeniden akar. Suyu değiştirip nergisleri doğrudan diğer çiçeklerin yanına ekleyin.
4. Serin ve güneşsiz yerVazoyu kalorifer, soba ve doğrudan güneşten uzak tutun. Serin bir odada tomurcuklar daha yavaş açılır, çiçek daha uzun yaşar.
5. Suyu sık tazeleyinNergis çok su içer. Vazodaki suyu iki günde bir değiştirin, seviye düştükçe tamamlayın.

Kokulu nergislerde çiçeklerin hepsi aynı anda açmaz; tomurcuklar sırayla açılır. Solan tek tek çiçekleri parmaklarınızla koparırsanız demet daha uzun süre temiz görünür. Kesme çiçeklerde genel bakım ipuçları için vazoda çiçek bakımı rehberimize göz atabilirsiniz.

Nergis Soğanı Ne Zaman Ekilir? Bakım ve Saklama

Nergis soğanı sonbaharda, ideal olarak eylül–kasım arasında, soğanın kendi boyunun üç katı derinliğe dikilir. RHS nergisi "kolay yetişen, uzun ömürlü ve az bakım isteyen" soğanlar arasında sayar; doğru yere dikilen bir soğan yıllarca her baharda yeniden açar.

Nergis çiçek açmıyorsa

Yaprak verip çiçek açmayan nergisin en sık nedenleri yaprakların erken kesilmesi, soğanın çok sığ dikilmesi, fazla gölge ve öbeğin yıllar içinde sıkışmasıdır. RHS, yaprakların fotosentezle bir sonraki yılın çiçeği için soğana enerji depoladığını, erken kesildiklerinde bir sonraki baharın çiçeklenmesinin azalabileceğini vurgular.

Nergis soğanı nasıl saklanır?

Soğanı her yıl sökmek gerekmez; nergis toprakta kalmayı sever. Yer değiştirmek ya da öbeği bölmek isterseniz yapraklar tamamen sarardıktan sonra soğanları çıkarın, toprağını silkeleyin ve birkaç gün gölgede kurutun. Ardından file ya da kâğıt torbada, serin, kuru ve havadar bir yerde eylül–ekimdeki dikime kadar saklayın. Yumuşamış ya da küflenmiş soğanları ayırın. Yukarıda anlattığımız gibi, soğanları mutfaktaki yemeklik soğanlardan uzak ve etiketli tutun.

Saksıda ve evde nergis

Minyatür 'Tête-à-tête' gibi kısa çeşitler saksı ve pencere önü için idealdir. Kâğıt beyazı nergis (Narcissus papyraceus) eylülde saksıya ya da çakıl dolu bir kaba dikilirse yılbaşı civarında evin içinde çiçek açar. Saksıda çiçeklenen nergisi bahar sonunda bahçeye, daha derine dikmek, soğanın ertesi yıl da açmasını sağlar. Soğanlı bir başka bahar çiçeğinin bakımını lale bakımı yazımızda bulabilirsiniz.

Nergis Nerelerde Kullanılır? Parfüm, İlaç ve Karaburun

Nergis, süs bitkisi ve kesme çiçek olmasının yanında parfümeride ve modern tıpta da kullanılır. 16. yüzyıldan sonra Avrupa'da yaygınlaşan nergis, 19. yüzyılın sonunda merkezi Hollanda olan önemli bir ticari ürün hâline geldi.

• Parfüm: Özellikle Fransa'nın Grasse bölgesinde, nergis çiçeklerinden parfümeride kullanılan yoğun bir esans elde edilir. Ev koşullarında nergisten yağ ya da kozmetik hazırlamaya çalışmayın; bitki zehirlidir.
• İlaç: Nergis alkaloitlerinden yalnızca biri insan tedavisine girebilmiştir: galantamin, Alzheimer tipi demansta kullanılan bir ilaçtır ve nergis bu maddenin kaynaklarından biridir. Bu, nergisin kendisinin evde ilaç olarak kullanılabileceği anlamına gelmez.
• Halk hekimliği: Kokulu nergis soğanları geçmişte Türkiye'de apselere karşı merhem olarak kullanılmıştır. Bu kullanımın güvenli ya da etkili olduğunu gösteren bir kanıt yoktur; denenmemelidir.
• Karaburun: İzmir'in Karaburun yarımadası Türkiye'nin en bilinen nergis bölgesidir; kışın açan nergis tarlaları her yıl ocak ayında bir festivalle kutlanır.

Video: Nergis çiçeği hakkında

Nergisin bakımı ve özellikleri hakkında YouTube kanalımızda hazırladığımız kısa anlatım:

Nergis Yerine Ne Gönderilir? Sarı ve Beyazın Mevsim Alternatifleri

Nergis mevsimlik bir çiçektir; kesme nergis yalnızca kış aylarında bulunur ve sezon dışında nergis çiçeği kategorimizde ürün göremeyebilirsiniz. Nergisin taşıdığı "yeni başlangıç" ve "bahar" mesajını yılın her döneminde sarı, beyaz ve canlı tonlardaki buketlerle verebilirsiniz.

RoseBox'ta çiçek göndermek istediğinizde buketler Eyüpsultan atölyemizde hazırlanır ve kart notunuz ücretsiz eklenir. Saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün teslim edilir; Türkiye'nin 81 iline gönderim yapılır.

• Sarı Papatya BuketiNergis sarısına en yakın · İncele
• Sarı Papatya ve Ayçiçeği BuketiNeşeli ve güneşli · İncele
• Beyaz Papatya BuketiBeyaz nergisin sadeliği · İncele
• Yeşil Bakır Ambalajda Beyaz PapatyaYeni başlangıçlara · İncele
• Hasır Sepette Turuncu LaleBir başka bahar soğanlısı · İncele
• 10 Adet Pembe Lale BuketiBaharın habercisi · İncele