Bitki Rehberi · Orkide
Çiçekçide orkide soran müşterinin çoğu aslında aynı şeyi merak ediyor: hangisi evde yaşar, hangisi yalnızca fotoğrafta güzel? Bu rehberde evlerde gerçekten yetişen orkide cinslerini bilimsel adlarıyla, American Orchid Society bakım föylerindeki ışık ve sıcaklık ölçüleriyle karşılaştırıyoruz; ardından Dracula simia, arı orkidesi ve vanilya gibi "ilginç" türlerin evde yetişip yetişmediğini açıkça yazıyoruz.
Kısa cevap
Orkide türleri Orchidaceae familyasında yaklaşık 26.000 türe ve yaklaşık 800 cinse ayrılır. Evde en çok Phalaenopsis, Dendrobium, Cattleya, Oncidium, Paphiopedilum, Cymbidium, Miltoniopsis ve Vanda yetiştirilir. Başlangıç için en kolayı Phalaenopsis'tir; Dracula simia ve Ophrys apifera gibi ilginç türler ise çoğunlukla evde yetişmez.
Kaç orkide türü var ve tür ile cins nasıl ayrılır?
Kew'in verdiği sayıya göre bugün yaklaşık 26.000 orkide türü bilinir ve bu türler yaklaşık 800 cinse dağılır; bu rakam orkideleri büyük olasılıkla en geniş bitki familyası yapar. RHS ise yaklaşık 28.000 tür verir. İki sayı arasındaki fark yanlışlık değil, sınıflandırmanın ve yeni tür tanımlamalarının sürmesinin sonucudur.
Pratikte bilmeniz gereken ayrım şudur: cins birbirine yakın türlerin oluşturduğu geniş gruptur (Phalaenopsis gibi), tür ise o grubun içindeki belirli bir bitkidir (Phalaenopsis schilleriana gibi). Çiçekçide ve marketlerde satılan orkidelerin çoğu ise doğal tür değil, hibrittir; yani farklı türlerin melezlenmesiyle üretilmiş bitkilerdir. Bu yüzden bakım kararı için çiçeğin rengine değil, etiketteki cins adına bakmak daha güvenilirdir.
Orkidenin ne olduğu, epifit yaşam biçimi ve kültürdeki yeri için orkide nedir yazımıza; sulama ve gübre ayrıntıları için orkide bakımı rehberimize bakabilirsiniz. Bu yazı yalnızca türleri ve cinsleri birbirinden ayırmaya odaklanır.
Evde yetişen orkide türleri hangileridir?
Evde yetişen başlıca orkide cinsleri Phalaenopsis, Dendrobium, Cattleya, Oncidium, Paphiopedilum, Cymbidium, Miltoniopsis ve Vanda'dır. Aşağıdaki ölçüler American Orchid Society (AOS) bakım föylerinden alınmıştır; Fahrenheit değerleri yaklaşık Celsius'a çevrilmiştir.
Phalaenopsis (kelebek orkidesi) · Phalaenopsis
Phalaenopsis, evlerde en yaygın görülen ve yeni başlayanlar için en uygun orkide cinsidir. AOS, bu cinsin parlak bir pencerede az güneşle ya da hiç doğrudan güneş almadan yetişebildiğini yazar; evde ideal konum doğu penceresidir. Gece sıcaklığı genellikle 15–16 °C'nin üzerinde, gündüz 24–29 °C arasında olmalıdır. Su ihtiyacı dikkat ister: yapraklar dışında önemli bir su deposu olmadığından bitki tamamen kurutulmamalı, bol sulanıp neredeyse kuruyana kadar beklenmelidir. Sonbaharda birkaç hafta boyunca 13 °C civarı gece sıcaklığı çiçek sapını tetikler.
Dendrobium · Dendrobium
Dendrobium, kamış benzeri gövdeleriyle tanınan ve alt gruba göre bakımı değişen geniş bir cinstir. Mağazalarda "bambu orkide" adıyla da karşınıza çıkabilir. AOS'a göre çoğu Dendrobium gece 13–18 °C, gündüz 21–29 °C arasında iyi gelişir ve evde doğu ya da güney penceresinde birkaç saat dolaylı veya süzülmüş güneş ister. Nobile tipi gruplar gövdeler olgunlaşınca dinlenme dönemine girer; bu dönemde sulama belirgin biçimde azaltılır, yeni sürgün çıkınca eski düzene dönülür. Hiçbir Dendrobium suda bekleyen köke dayanmaz.
Cattleya · Cattleya
Cattleya, iri ve gösterişli çiçekleriyle bilinen, ışığı bakımın en önemli unsuru olan bir cinstir. AOS, evde çiçek açması için en az 4 saat doğrudan güneş alan bir pencere (tercihen güney) önerir ve gece ile gündüz arasında 5,5–8 °C fark ister. Epifit olduğu için hızlı ıslanıp hızlı kuruyan bir döngüyü sever: ortam kuruyunca hemen sulanır, sonra yine kurumasına izin verilir. 10 °C'nin altındaki soğuk su bitkiye zarar verebilir; ılık su kullanın.
Oncidium (dans eden kız orkidesi) · Oncidium
Oncidium, dallanan saplar üzerinde çok sayıda küçük çiçek açan ve ışık ihtiyacı türe göre değişen bir cinstir. AOS'a göre çoğu Oncidium günde 1–5 saat güneşle iyi gelişir; kalın yapraklı ve kalın köklü tipler daha fazla ışığa dayanır. İç mekânda nem aralığı yüzde 30–60'tır, yani diğer orkidelere göre daha kuru havaya razıdır. Ortam en az yarıya kadar kurumadan yeniden sulanmaz; ancak uzun süre susuz kalan bitki "akordeon" gibi buruşuk yeni yapraklar çıkarır. Yaprakları ıslak bırakmamak gerekir.
Paphiopedilum (Venüs'ün terliği) · Paphiopedilum
Paphiopedilum, kese biçimli dudağıyla tanınan, yaklaşık 80 türlük bir "terlik orkidesi" cinsidir ve ışık ihtiyacı evde karşılanması en kolay olanlardandır. AOS'a göre çoğu tür günde 2–3 saat süzülmüş güneşle yetinir; doğu, kuzey ya da batı penceresi uygundur. Yer orkidesi olduğu için ortamı nemli ama sırılsıklam olmayacak biçimde tutulur; yaprak ve taç bölgesinde su birikmemelidir. Benekli yapraklı tipler daha sıcak, yeşil yapraklı tipler daha serin ortamı sever. Wikipedia, cinsin CITES Ek I'de listelendiğini belirtir; bu nedenle yalnızca lisanslı üreticiden alınmış bitki tercih edilmelidir.
Cymbidium · Cymbidium
Cymbidium, uzun yaprakları ve kış aylarında açan dik çiçek saplarıyla tanınan, çiçek açması için serin gece ister. AOS, evde yalnızca minyatür türlerin önerildiğini, standart Cymbidium'un ise sıcaklık 24 °C'yi bir kez bile aşarsa çiçek açmayı reddedebildiğini yazar. Çiçeklenme için sonbahardan itibaren gece 10–14 °C, gündüz yaklaşık 24 °C gerekir; bu yüzden serin bir kış balkonu veya ısıtılmayan bir kapalı veranda ev içinden daha uygundur. Minyatürler birkaç derece daha sıcakta da çiçek açabilir.
Miltoniopsis (hercai menekşe orkidesi) · Miltoniopsis
Miltoniopsis, yassı ve menekşeyi andıran kokulu çiçekleri nedeniyle "pansy orkide" olarak anılır ve kurumaya hiç gelmeyen bir bitkidir. RHS bu cinsi evde yetiştirmek için önerilen kolay ve uzun çiçek açan orkideler arasında sayar. AOS'a göre gece 13–22 °C, gündüz 21–29 °C yeterlidir ve oda sıcaklığı sorun değildir; ancak ekvator kökenli olduğu için ortam kurumamalı, sulama aralığı uzarsa yapraklarda akordeon buruşukluğu görülür.
Vanda · Vanda
Vanda, köklerini havada sallandıran, bol ışık ve yüksek nem isteyen bir ağaç orkidesidir ve gerçek Vanda'lar evde yetişmeye uygun değildir. AOS, Vanda sensu stricto'nun büyük olduğunu, iç mekânda ışık ve nemin yetersiz kaldığını ve bu yüzden evde yetiştirilmemesi gerektiğini yazar. Eski Ascocentrum ve Neofinetia gibi küçük vandaceous bitkiler ise güney, doğu ya da batı penceresinde doğrudan güneşle evde yaşayabilir. Gündüz 21–35 °C aralığını sever; serada sulama günlüktür, çünkü kökler açıkta ve hızlı kurur.
Hangi orkide türünü evde yetiştirmek daha kolay?
Evde yetiştirmesi en kolay olan orkide cinsleri Phalaenopsis ve Paphiopedilum'dur; en zor olanlar ise serin gece isteyen Cymbidium, ışık ve nem açlığı olan Vanda ve bulut ormanı türleridir. Aşağıdaki tablo AOS ölçülerini özetler; "zorluk" sütunu ise bu ölçülere dayanan editoryal değerlendirmemizdir.
| Cins | Evde ışık | Nem | Evde zorluk |
|---|---|---|---|
| Phalaenopsis | Parlak pencere, az güneş | %50–80 | Kolay |
| Paphiopedilum | Günde 2–3 saat süzülmüş güneş | %40–50 | Kolay–orta |
| Miltoniopsis | Doğu, kuzey veya batı penceresi; 1–5 saat güneş | Kurumamalı | Orta |
| Dendrobium | Doğu veya güney penceresi, süzülmüş güneş | %40–70 | Orta |
| Oncidium | Günde 1–5 saat güneş | %30–60 | Orta |
| Cattleya | En az 4 saat doğrudan güneş | %40–70 | Orta–zor |
| Cymbidium | 4+ saat doğrudan güneş; yalnızca minyatürler | — | Zor |
| Vanda | Çok yüksek ışık; gerçek Vanda'lar evde önerilmez | Yüksek | Zor |
Tablodaki "orta" derecelendirmesi bitkinin pencere önünde yaşayamayacağı anlamına gelmez; yalnızca ışık, nem ya da dinlenme döneminde Phalaenopsis'ten daha fazla dikkat istediğini gösterir. Ev koşulunuz belirsizse Phalaenopsis ile başlayıp ışığı doğru yerleştirmek en güvenli yoldur; ayrıntılı bakım adımlarını orkide bakımı yazımızda bulabilirsiniz.
Orkide türleri hangi sıcaklığı sever?
Çoğu ev orkidesi 13–29 °C arasında rahat eder; bu kuralın iki belirgin istisnası serin gece isteyen Cymbidium ile sıcağı seven Vanda'dır. Aşağıdaki grafik her cinsin AOS föyündeki en düşük gece ve en yüksek tipik gündüz değerini birleştirir.
Gece–gündüz farkı birçok cins için çiçeklenmeyi tetikler. Phalaenopsis'te sonbahardaki serin geceler, Cattleya'da 5,5–8 °C'lik gece düşüşü, Cymbidium'da ise kış boyunca serin kalmak çiçek sapını belirler. Sıcaklık dalgalanmaları tomurcuk dökülmesine de yol açabilir; AOS, açmak üzere olan Phalaenopsis tomurcuklarında bu riske dikkat çeker.
En ilginç orkide türleri hangileridir?
En ilginç orkide türleri maymun yüzlü Dracula simia, arıyı taklit eden Ophrys apifera, kelebek biçimli Psychopsis papilio, kese çiçekli Phragmipedium, yer altında yaşayan Rhizanthella gardneri ve vanilya veren Vanilla planifolia'dır. Bu türlerin çoğu çiçekçi tezgâhında değil, botanik bahçelerinde ve koleksiyonlarda görülür; her biri için evde yetişip yetişmediğini açıkça yazdık.
Maymun yüzlü orkide · Dracula simia
Dracula simia, çiçeğindeki sütun, taç yaprak ve dudağın birleşimiyle maymun yüzüne benzeyen bir ağaç orkididir. Wikipedia'ya göre Ekvador'un bulut ormanlarına özgüdür, çiçekleri olgun portakal kokar ve doğal popülasyonu habitat kaybı ile aşırı toplama nedeniyle tehdit altındadır. Aynı cinste (Dracula) 118 tür vardır ve adı "küçük ejderha" anlamına gelir. Evde yetişir mi? Serin ve çok nemli bulut ormanı koşulları gerektirdiğinden sıradan bir evde sürdürmek zordur; yalnızca lisanslı üreticiden alınmış bitki düşünülmelidir.
Arı orkidesi · Ophrys apifera
Ophrys apifera, dudağı arının karnını taklit eden bir yer orkidesidir ve cinsel aldatmaca yoluyla tozlaşmanın en bilinen örneklerinden biridir. Wikipedia'ya göre bitki 15–50 cm boy yapar, Portekiz'den İran ve Kafkasya'ya uzanan geniş bir alanda doğal olarak yetişir ve çiçek sapında bir ila on iki çiçek taşır. Çiçeğin tabanındaki üç büyük mor parça petal sanılır, oysa çanak yapraktır. Evde yetişir mi? Hayır; saksı bitkisi olarak satılmaz, açık havada çayır koşullarına uyum sağlamış bir türdür.
Kelebek orkidesi · Psychopsis papilio
Psychopsis papilio, adını Yunanca "kelebek benzeri" anlamına gelen sözcüklerden alan, çiçekleri art arda ve uzun süre açan bir ağaç orkididir. AOS'a göre cinste dört tür bulunur ve Kosta Rika'dan Bolivya ile Trinidad'a kadar yayılırlar; uzun bir sapta çiçekler sırayla açar. Evde yetişir mi? Deneyimli yetiştiriciler için mümkündür: AOS küçük saksı, orta kalınlıkta epifit harcı, orta sıcaklık, çok parlak ışık ve bol hava akımı önerir; yeni sürgünlerin çürümeye yatkın olması nedeniyle bu dönemde fazla sulamadan kaçınılmalıdır.
Phragmipedium · Phragmipedium
Phragmipedium, Güneybatı Meksika'dan tropikal Güney Amerika'ya uzanan yaklaşık 20 türlük bir terlik orkidesi cinsidir. Wikipedia'ya göre adı Yunanca "bölme" ve "terlik" sözcüklerinden gelir, çiçeklerinde bıyık gibi uzun taç yapraklar bulunur ve tüm türler CITES Ek I kapsamındadır; yani doğadan toplanmış bitkinin ticareti yasaktır. Evde yetişir mi? Çiçekçi tezgâhında nadiren bulunur; yetiştirmek isterseniz yalnızca lisanslı üreticiden, üretim kökenli bitki alın.
Batı yeraltı orkidesi · Rhizanthella gardneri
Rhizanthella gardneri, bütün yaşam döngüsünü, çiçek açmayı da içererek, toprağın altında ya da yüzeyinde tamamlayan yapraksız bir orkidedir. Wikipedia'ya göre Batı Avustralya'nın güneybatısına özgüdür, yatay köksapı (rizom) toprak yüzeyinin 60–120 mm altındadır, mayıs sonu ile temmuz arasında 100'e kadar küçük çiçek taşır ve Avustralya mevzuatında kritik tehlike altındadır. İlk örnek 1928'de bir çiftlikte toprak sürülürken bulunmuştur. Evde yetişir mi? Hayır; bütün yaşamını toprak altında geçiren bu tür ev bitkisi olarak yetiştirilmez.
Vanilya · Vanilla planifolia
Vanilya bir orkidedir: Vanilla planifolia, Meksika, Orta Amerika, Kolombiya ve Brezilya'ya özgü, tırmanıcı bir orkide türüdür. Wikipedia'ya göre vanilin oranının yüksekliği nedeniyle vanilya aromasının başlıca kaynaklarından biridir, doğada 15 metreyi aşan uzunluğa ulaşabilir ve IUCN yabani popülasyonunu tehlike altında (Endangered) olarak değerlendirir. Evde yetişir mi? Evlerde yaygın bir saksı bitkisi değildir; boyu 15 metreyi aşabilen tropikal bir sarmaşık olduğundan geniş bir alan gerektirir.
Size uygun orkide türünü nasıl seçersiniz?
Size uygun orkide türünü evinizdeki ışık, gece sıcaklığı ve bakıma ayırabileceğiniz zaman belirler; çiçeğin rengi bu kararı vermez. Çiçekçi olarak en sık gördüğümüz karışıklık, rengi beğenilen bir orkideyi pencere koşulunu düşünmeden almaktır. Dört adımda ilerlemek yeterlidir.
- Pencerenizi tanıyın. Doğu ya da gölgeli güney penceresi Phalaenopsis ve Paphiopedilum için uygundur; günde en az 4 saat doğrudan güneş alan güney penceresi Cattleya ve minyatür Cymbidium için gerekir.
- Gece sıcaklığını düşünün. Isıtılan bir evde Phalaenopsis, Dendrobium ve Oncidium sorun çıkarmaz; Cymbidium'un çiçek açması için ise serin gece şarttır.
- Etiketten cins adını öğrenin. Aranjman ya da hibrit olsa bile Phalaenopsis, Dendrobium veya Cymbidium gibi cins adı bakım kararının temelidir. Adı bilinmeyen bitkiyi satıcıdan sorun.
- Doğadan toplanmış bitki almayın. Paphiopedilum ve Phragmipedium CITES Ek I kapsamındadır; yalnızca lisanslı üreticiden, üretim kökenli bitki tercih edin.
Renk konusunda kararsızsanız beyaz ve pembe Phalaenopsis en güvenli hediye seçeneğidir. Parlak mavi orkideler ise doğal bir tür değil; nasıl yapıldığını ve bakımını mavi orkide bakımı yazımızda ayrıntılı anlattık. Daha kolay bitki arıyorsanız bakımı en kolay saksı bitkileri listemize de göz atabilirsiniz.
Orkideler evcil hayvanlar için güvenli mi?
ASPCA, Phalaenopsis orkidesini (güve orkidesi, ay orkidesi) köpekler, kediler ve atlar için toksik olmayan bitkiler arasında listeler. Bu bilgi yalnızca Phalaenopsis için doğrulanmıştır; Dendrobium, Cattleya ya da başka bir cins için ASPCA'nın bitki listesinde adıyla arama yapmanız gerekir. "Toksik değil" ifadesi yenebilir anlamına gelmez, yaprağı çiğneyen hayvan yine de hafif mide rahatsızlığı yaşayabilir. Orkideyi karışık aranjmanda alıyorsanız aranjmandaki diğer çiçekleri ve bakım ürünlerini ayrıca kontrol edin. Bu bilgi veteriner tavsiyesinin yerini tutmaz.
RoseBox'ta hangi orkide türlerini sipariş edebilirsiniz?
RoseBox'ta Phalaenopsis, Dendrobium ve Cymbidium içeren saksı orkide ve aranjman seçeneklerini sipariş edebilirsiniz. Tüm orkide modelleri için orkide kategorisine, tür ve cinslere göre ayrım için orkide cinsleri sayfasına bakabilirsiniz. Aşağıdakiler bu yazıda anlattığımız cinslere en yakın örneklerdir.
2 Dallı Beyaz OrkidePhalaenopsis · İncele
Sepette 2 Dallı Beyaz Bambu OrkideDendrobium · İncele
Hasır Saksıda Cymbidium ve Beyaz Orkide AranjmanıCymbidium · İncele
Beyaz Bougetto Orkide ve Cymbidium AranjmanıCymbidium aranjmanı · İncele
Sarı 2 Dallı Cascade OrkideŞelale formu · İncele
2 Dallı Magic Blue Mavi OrkideMavi orkide · İncele
İlgili kategoriler
Sık Sorulan Sorular
Orkide türleri nelerdir?
Evde en sık yetiştirilen orkide cinsleri Phalaenopsis, Dendrobium, Cattleya, Oncidium, Paphiopedilum, Cymbidium, Miltoniopsis ve Vanda'dır. Hepsi Orchidaceae familyasındandır; Kew'e göre bu familyada yaklaşık 26.000 tür ve yaklaşık 800 cins bulunur.
Kaç çeşit orkide var?
Kew yaklaşık 26.000 orkide türü ve yaklaşık 800 cins sayar; RHS ise yaklaşık 28.000 tür verir. Rakam kaynağa göre değişir, çünkü her yıl yeni türler tanımlanır ve sınıflandırma güncellenir. Mağazadaki hibritler bu sayıya ayrıca eklenir.
Evde yetiştirmesi en kolay orkide türü hangisi?
Evde yetiştirmesi en kolay orkide Phalaenopsis'tir. American Orchid Society, bu cinsin parlak bir pencerede az güneşle bile büyüyebildiğini yazar; RHS de ev bitkisi olarak Phalaenopsis ve Miltoniopsis'i önerir. Paphiopedilum'un ışık ihtiyacı da evde karşılanabilecek kadar düşüktür.
Orkidede tür ile cins arasındaki fark nedir?
Cins, birbirine yakın türleri toplayan geniş gruptur; tür ise bu grubun içindeki belirli bir bitkidir. Phalaenopsis bir cinstir, Phalaenopsis schilleriana ise o cinsin bir türüdür. Mağazada satılan orkidelerin çoğu hibrit olduğundan bakım için etiketteki cins adı çoğu zaman yeterlidir.
Maymun yüzlü orkide (Dracula simia) evde yetişir mi?
Dracula simia sıradan bir evde sürdürülmesi zor bir orkidedir. Ekvador'un bulut ormanlarına özgü olan tür serin ve çok nemli ortam ister. Wikipedia, doğal popülasyonunun habitat kaybı ve aşırı toplama nedeniyle tehdit altında olduğunu belirtir; bu nedenle yalnızca lisanslı üreticiden alınmış bitki tercih edilmelidir.
Arı orkidesi (Ophrys apifera) saksıda yetişir mi?
Arı orkidesi saksı bitkisi olarak satılan bir tür değildir. Ophrys apifera Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'da doğal olarak yetişen, açık havaya uyumlu bir yer orkidesidir. Çiçeğinin dudağı arı karnını taklit eder; bu nedenle cinsel aldatmaca yoluyla tozlaşmanın tipik bir örneği sayılır.
Vanilya bir orkide midir?
Evet, vanilya bir orkidedir. Vanilla planifolia, Meksika, Orta Amerika, Kolombiya ve Brezilya'ya özgü, tırmanıcı bir orkide türüdür ve vanilya aromasının başlıca kaynaklarından biridir. IUCN, yabani Vanilla planifolia'yı tehlike altında (Endangered) olarak değerlendirir.
Orkideler evcil hayvanlar için güvenli mi?
ASPCA, Phalaenopsis orkidesini köpekler, kediler ve atlar için toksik olmayan bitkiler arasında listeler. Toksik olmaması yenebilir olduğu anlamına gelmez; yaprak çiğneme hafif mide rahatsızlığına yol açabilir. Diğer cinsler ve karışık aranjmandaki başka bitkiler için ayrıca kontrol yapın.
Mavi orkide doğal bir orkide türü müdür?
Mağazalarda satılan parlak mavi orkideler genellikle renklendirme işlemiyle elde edilir; doğal bir tür adı değildir. Nasıl yapıldığını, bakımını ve bir sonraki çiçeklenmede rengin ne olacağını mavi orkide bakımı yazımızda anlattık.
Kaynaklar
Sıcaklık, ışık ve nem ölçüleri AOS bakım föylerinden, tür ve cins sayıları Kew ile RHS'den, ilginç türlerin biyolojik bilgileri Wikipedia'dan alınmıştır. Bu yazı tıbbi ya da veteriner tavsiyesi değildir.
- Royal Botanic Gardens, Kew — Discovering new orchids (Orchidaceae tür ve cins sayısı)
- RHS — Orchids (ev ve bahçe için orkide seçimi)
- American Orchid Society — Orchid Care & Culture Sheets
- AOS — Phalaenopsis Culture Sheet
- AOS — Dendrobium General Culture Sheet
- AOS — Cattleya Culture Sheet
- AOS — Oncidium Culture Sheet
- AOS — Paphiopedilum Culture Sheet
- AOS — Cymbidium Culture Sheet
- AOS — Miltoniopsis Culture Sheet
- AOS — Vanda Culture Sheet
- AOS — Psychopsis (Explore Orchids and Their Care)
- ASPCA — Phalaenopsis Orchid (toksik olmayan bitkiler listesi)
- Wikipedia — Dracula simia
- Wikipedia — Dracula (plant)
- Wikipedia — Ophrys apifera
- Wikipedia — Rhizanthella gardneri
- Wikipedia — Phragmipedium
- Wikipedia — Paphiopedilum
- Wikipedia — Vanilla planifolia
- Wikipedia — Phalaenopsis schilleriana
Son güncelleme: . Ölçüler AOS bakım föylerindeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır.

