Atatürk Çiçeği Bakımı

Atatürk Çiçeği Nedir, Adı Nereden Gelir?

Atatürk çiçeği, Meksika ve Guatemala'ya özgü, sütleğengiller familyasından Euphorbia pulcherrima türünün Türkiye'deki adıdır. Doğada 0,6 ile 4 metre boya ulaşabilen bir çalıdır; evlerimize ise kış aylarında 30–50 cm'lik saksı bitkisi olarak girer. Dünyada poinsettia diye bilinir; bu ad, bitkiyi 1820'lerde Meksika'dan ABD'ye götüren ilk Amerikan büyükelçisi Joel Roberts Poinsett'ten gelir. Türkçede "ponsetya", "yılbaşı çiçeği" ve "Noel yıldızı" adlarıyla da satılır.

Bitkinin en çok karıştırılan yanı rengidir. Kırmızı, pembe, krem ya da beyaz gördüğünüz geniş parçalar çiçek değil, brakt denen renklenmiş yapraklardır. Asıl çiçekler, braktların tam ortasındaki küçük, sarımsı yeşil düğmelerdir (cyathium). Bu ayrım bakımda da işe yarar: ortadaki küçük çiçekler hâlâ kapalı ya da taze görünüyorsa bitki yeni renklenmiş demektir ve evde daha uzun dayanır. Çiçekçi olarak satın alırken de bu düğmelere bakmanızı öneririz.

"Atatürk çiçeği" adı nereden geliyor?

Adın kökeni konusunda belgeyle kesinleşmiş tek bir anlatı yok. Türkçe Vikipedi, adın bitkinin Türkiye'de süs bitkisi olarak tanınmasına ve yetiştirilmesine önayak olan Mustafa Kemal Atatürk'ten geldiğini, adın yetiştirmede görev alan bitki bilimcilerin önerisiyle konduğunu yazar. Aynı maddede kaynak olarak gösterilen 8 Temmuz 1935 tarihli Cumhuriyet gazetesi haberi ise ABD'de laboratuvarda elde edilen "sarışın renkte yeni bir çiçeğe" "Gazi Atatürk" adının verildiğinden söz eder; o haberdeki çiçeğin ponsetya olduğu açıkça yazmaz. Bu yüzden adı Atatürk'e bağlayan görüş yaygın ve kabul görmüş olsa da hikâyenin ayrıntılarını kesin bilgi gibi aktarmamak gerekir.

Başka dillerde de bitkinin adı hep kış bayramlarına bağlanır: Meksika ve Guatemala'da flor de Nochebuena (Noel gecesi çiçeği), İspanya'da flor de Pascua denir. Bizde "yılbaşı çiçeği" adı da bu yüzden yaygındır; ancak aynı adla yılbaşı kaktüsü (Schlumbergera) de satıldığından, etiketteki bilimsel ada bakmak iki bitkiyi ayırmanın en kolay yoludur.

Atatürk Çiçeği Eve Geldiği İlk Gün Ne Yapılmalı?

İlk gün yapılacak en önemli iş, bitkiyi 30 dakika içinde ambalajından çıkarıp aydınlık, cereyansız bir yere koymak ve saksının altında su birikip birikmediğini kontrol etmektir. Ponsetya tropik kökenlidir; kışın dükkândan eve taşınırken birkaç dakikalık soğuk rüzgâr bile birkaç gün sonra yaprak dökülmesi olarak geri döner. Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS), çiçeklenme döneminde en düşük 13–15 °C sıcaklık önerir; bu yüzden bitki dükkândan eve mutlaka sarılı taşınmalı, arabada ya da balkonda bekletilmemelidir.

1. Kılıfı çıkarın. Plastik ya da kâğıt kılıf etilen gazını ve nemi hapseder; kılıfta bekleyen bitki yaprak ve brakt sarkıtır.
2. Folyoyu delin ya da kaldırın. Saksıyı saran süs folyosu suyu dipte tutar. Folyoyu atmak istemiyorsanız altını birkaç yerinden delip bir tabağa oturtun.
3. Toprağı yoklayın. Parmağınızı 2–3 cm batırın; kuruysa lavaboda süzdürerek sulayın, nemliyse dokunmayın.
4. Yerini seçin. Güney ya da doğu cephesindeki pencerenin yakını, ama camın, radyatörün ve dış kapının hemen önü değil.
5. İlk hafta yerini değiştirmeyin. Bitki yeni ışığa ve sıcaklığa alışırken birkaç alt yaprağın sararması normaldir; sık yer değiştirmek bunu artırır.

Atatürk Çiçeği Ne Kadar Işık ve Hangi Sıcaklık İster?

Atatürk çiçeği günde en az altı saat parlak ama doğrudan olmayan ışık ve gündüz 18–21 °C, gece yaklaşık 15–18 °C'lik sabit bir sıcaklık ister. Mississippi Eyalet Üniversitesi'nin önerisi gündüz 18–21 °C (65–70 °F), gece 15–18 °C (60–65 °F) aralığıdır; RHS de çiçeklenme döneminde sıcaklığın 13–15 °C'nin altına düşmemesini ister. İstanbul'daki bir apartman dairesinin salonu kışın genellikle bu aralıktadır; sorun çoğu zaman sıcaklığın kendisi değil, ani değişimidir.

En iyi yer: aydınlık pencere, ama cama değmeden

Kışın güney ya da doğu cephesindeki pencere en uygun yerdir. Braktlar soğuk cama değerse o noktadan kararır; pencereyle bitki arasında bir karış mesafe bırakın. Öğle güneşinin camdan doğrudan vurduğu yaz aylarında ise bitkiyi tül perdenin arkasına alın. Karanlık bir köşede duran ponsetya birkaç hafta içinde alt yapraklarını sarartıp döker; renkli braktlar genellikle en son gider.

Kaçınılacak yerler

• Kalorifer peteğinin üstü ve klima önü: Sıcak ve kuru hava toprağı bir günde kurutur, brakt kenarlarını yakar.
• Dış kapı ve balkon kapısı yanı: Her açılışta gelen soğuk hava akımı yaprak dökümünün en sık nedenidir.
• Mutfak tezgâhı: Ocak ve fırın ısısı, meyve kaselerinden yayılan etilen bitkiyi erken yaşlandırır.

Atatürk Çiçeği Nasıl ve Ne Sıklıkla Sulanır?

Atatürk çiçeği, toprağın üst 2–3 santimetresi kuruduğunda saksının dibinden su gelene kadar sulanır ve süzülen su 10–15 dakika içinde tabaktan dökülür. Sabit bir gün takvimi yoktur: ısıtmalı bir salonda bu çoğu zaman 4–7 günde bir, serin bir odada 10 günde bire kadar uzayabilir. Mississippi Eyalet Üniversitesi de takvim yerine her gün toprağı parmakla kontrol etmeyi önerir.

Ponsetyada en sık gördüğümüz ölüm nedeni susuzluk değil, fazla sudur. Süs folyosunun içinde birikmiş su kökleri birkaç gün içinde çürütür; bitki önce solgun görünür, ardından yaprakları sararıp dökülür. Solgunluk hem kuruluktan hem çürümeden olabileceği için sulamadan önce mutlaka toprağa dokunun. Saksıyı kaldırdığınızda hafif geliyorsa susuzdur; ağır ve toprak ıslaksa sorun fazla sudur.

Toprak ve saksı

RHS, ponsetya için içine ağaç kabuğu ve yaprak çürüğü katılmış, geçirgen, tınlı bir saksı toprağı önerir. Pratikte iyi drene olan hazır saksı toprağına bir miktar perlit karıştırmak yeterlidir. Saksının dibinde mutlaka delik olmalıdır. Satın aldığınız kış boyunca saksı değiştirmeyin; saksı değişimi, bitkiyi budadıktan sonra ilkbaharda yapılır.

Gübre

Bitki renkliyken, yani kasım–şubat arasında gübre vermeyin; Mississippi Eyalet Üniversitesi de çiçeklenme döneminde gübrelemeden kaçınmayı önerir. Gübreleme, ilkbaharda yeni sürgünler çıktığında başlar: dengeli bir sıvı çiçek gübresini paketteki dozun yarısıyla her 4–6 haftada bir verebilirsiniz. Işık-karanlık uygulaması başladıktan sonra dozu azaltıp aralık ortasında bırakın.

Nem

Kaloriferli evlerde hava kurudur. Yaprakların üstüne su püskürtmek braktlarda leke bırakabileceği için saksıyı çakıl ve su dolu bir tepsiye (saksının dibi suya değmeden) oturtmak daha iyi bir yöntemdir. Nemin bitkiler için neden önemli olduğunu bitkileriniz için nem neden önemlidir yazımızda anlattık.

Atatürk Çiçeği Neden Yapraklarını Döker?

Atatürk çiçeğinin yaprak dökmesinin üç ana nedeni vardır: soğuk hava akımı ya da ani sıcaklık değişimi, fazla sulamayla kök çürümesi ve yetersiz ışık. Yaprak dökümü bir-iki gün içinde topluca oluyorsa neden neredeyse her zaman soğuktur; haftalar içinde alttan yukarı doğru ilerliyorsa ışık ya da su sorunudur. Aşağıdaki tablo, atölyede ve müşterilerimizden gelen sorularda en sık karşılaştığımız belirtileri özetliyor.

Şubat–mart aylarında braktların solması ve yaprakların dökülmesi ise bir hata değil, bitkinin doğal dinlenme dönemidir. Bu noktada iki seçeneğiniz var: bitkiyi mevsimlik bir süs olarak uğurlamak ya da aşağıdaki takvimle ertesi kışa hazırlamak.

Atatürk Çiçeği Yeniden Kırmızı Olması İçin Ne Yapılmalı?

Atatürk çiçeğinin yeniden kırmızılaşması için ekim başından itibaren 6–8 hafta boyunca her gün 14 saat kesintisiz karanlık ve 6–10 saat parlak ışık vermek gerekir. Ponsetya bir "kısa gün" (daha doğrusu uzun gece) bitkisidir: braktlarını ancak gecelerin uzadığını algıladığında renklendirir. Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi uzantı servisi, doğru uygulandığında renklenmenin 6–8 haftada başladığını ve bitkinin yaklaşık 12. haftada tam renge ulaştığını belirtir.

• 14 saather gece kesintisiz, tam karanlık
• 6–10 saatgündüz parlak, aydınlık pencere
• 6–8 haftarenk görünene kadar her gün tekrar

Adım adım karanlık yöntemi

1. Başlangıç tarihi: 1 Ekim civarı. Yılbaşına yetişmesi için karanlık uygulamasına eylül sonu ile ekim başı arasında başlayın. NC State, yılbaşından geriye sayıldığında başlangıcın yaklaşık 1 Ekim olduğunu hesaplar.
2. Akşam 17.00 – sabah 07.00 arası karanlık. New Mexico ve Maryland üniversitelerinin önerdiği saat aralığı budur. Bitkiyi kullanılmayan bir dolaba koyun ya da üzerini ışık geçirmeyen bir karton kutuyla örtün.
3. Işık sızıntısını kapatın. Kutudaki delik ve aralıkları koyu bantla kapatın. Güney Dakota Eyalet Üniversitesi, kutuyu takıp çıkarırken braktları ezmemeye dikkat edilmesini de hatırlatır.
4. Gündüz bitkiyi en aydınlık pencereye çıkarın. Karanlık kadar gündüz ışığı da önemlidir; kutu gündüz de kapalı kalırsa bitki zayıflar.
5. Sulamayı ve hafif gübrelemeyi sürdürün. Toprak kontrolüne devam edin; gübreyi aralık ortasında bırakın.
6. Renk gelince bırakın. Braktlar renklendikten sonra bitki ışığa eskisi kadar duyarlı değildir; karanlık uygulamasını bitirip salona alabilirsiniz.

Dürüst olmak gerekirse, serada profesyonel koşullarda yetiştirilen bir ponsetyanın ilk yılki gösterişini evde birebir yakalamak zordur; ev koşullarında braktlar genellikle biraz daha küçük olur. Ancak yöntem doğru uygulandığında bitki yeniden renklenir ve her yıl biraz daha dolgunlaşan bir ev bitkisine dönüşür.

Atatürk Çiçeği 12 Aylık Bakım Takvimi

Atatürk çiçeğini bir yılbaşından diğerine taşımak için yıl dört evreye ayrılır: kış renk dönemi, bahar budaması, yaz büyümesi ve sonbahar karanlık uygulaması. Aşağıdaki takvim; Illinois, Maryland, New Mexico ve Güney Dakota üniversitelerinin yıllık bakım önerilerini İstanbul iklimine göre bir araya getiriyor.

Budama: ne zaman, ne kadar?

RHS, ponsetyanın nisan ayında yaklaşık 10 cm'ye kadar sert budanmasını ve ardından saksısının değiştirilmesini önerir. Yaz boyunca yeni sürgünler uzadıkça uçlarını tutam tutam kırpmak (uç alma) bitkinin gür ve dolgun olmasını sağlar. Maryland Üniversitesi uç almanın eylül başından sonra yapılmamasını, aksi hâlde braktların yılbaşına yetişmeyebileceğini belirtir. Güney Dakota Eyalet Üniversitesi de her dalda en az 4–6 göz (boğum) bırakmayı önerir.

Yazı balkonda geçirebilir mi?

Evet. Mississippi Eyalet Üniversitesi, dış sıcaklık sürekli 15 °C'nin üzerinde kaldığında bitkinin 7–10 günlük bir alıştırma süresiyle dışarı alınabileceğini söyler; Maryland Üniversitesi ise gece sıcaklıkları 15 °C'nin altına inmeden, en geç eylül sonunda içeri alınmasını önerir. İstanbul'da bu pencere kabaca mayıs ortası ile eylül ortası arasıdır. Balkonda öğle güneşinden korunan, sabah güneşi alan bir köşe idealdir.

Atatürk Çiçeği Nasıl Çoğaltılır?

Atatürk çiçeği evde en kolay, yaz başında alınan 10–15 cm'lik gövde çelikleriyle çoğaltılır; çelik nemli perlit-torf karışımında birkaç hafta içinde köklenir. RHS çoğaltma için erken yazı ve köklendirme hormonu kullanılmasını önerir. "Yılbaşı çiçeği nasıl çoğaltılır" diye aradığınızda da yöntem aynıdır, çünkü ikisi aynı bitkidir; yalnızca elinizdeki bitki yassı, parçalı gövdeli bir yılbaşı kaktüsü ise çoğaltma yöntemi farklıdır.

Çelikle çoğaltma adımları

1. Zamanı seçin: haziran–ağustos. Bahar budamasından sonra çıkan yeni sürgünler 20–30 cm'ye ulaştığında uçlarından alın. New Mexico Eyalet Üniversitesi, çeliklerin ağustos sonuna kadar alınabileceğini belirtir; daha geç alınan çelikler kışa yetişemez.
2. 10–15 cm kesin, iki yaprak bırakın. Sabah saatlerinde temiz ve keskin bir makasla kesin. Hem çelikte hem ana bitkide en az iki yaprak kalsın ki ikisi de beslenmeye devam etsin.
3. Süt akışını durdurun. Kesik yerden beyaz, sütlü bir özsu (lateks) akar. NMSU, kesilen ucu bir saat ılık suda bekletmeyi önerir. Bu sırada eldiven kullanın.
4. Köklendirme hormonuna batırın. Toz köklendirme hormonu köklenme oranını artırır; bulamazsanız hormonsuz da denenebilir, ama başarı düşer.
5. Geçirgen ortama dikin. Yarı perlit yarı torf karışımı (ya da hazır çelik toprağı) kullanın. Çeliği 3–4 cm gömün, ortamı nemli ama çamursuz tutun.
6. Nemi yüksek, ışığı dolaylı tutun. Üzerini şeffaf bir poşet ya da kesilmiş pet şişeyle örtüp mini sera yapın; doğrudan güneşe koymayın. Poşeti her gün birkaç dakika açıp havalandırın.
7. Kökler yarım santim olunca saksıya alın. NMSU, kökler yaklaşık 1,3 cm olduğunda iyi drene olan toprağa şaşırtmayı önerir. Bundan sonraki bakım ana bitkiyle aynıdır.

Atatürk çiçeği suda köklenir mi?

Suda kök verdiği görülebilir, ancak üniversite kaynaklarının hiçbiri suda köklendirmeyi önermez; hepsi nemli ve havadar bir köklendirme ortamı tarif eder. Suda oluşan kökler toprağa geçişte sık sık çürür. Suyu yalnızca kesikten akan sütün durması için kısa süre kullanmanızı öneririz.

Tohumdan yetişir mi?

Teknik olarak mümkündür, ama evde tercih edilen bir yöntem değildir. Saksıda satılan çeşitler seçilmiş melezlerdir; tohumdan çıkan bitkiler ana bitkinin rengini ve formunu taşımayabilir, üstelik ev koşullarında tohum bağlaması nadirdir. Çelikten çıkan bitki ise ana bitkinin birebir kopyasıdır ve NMSU'nun belirttiği gibi ana bitkiyle aynı zamanda renklenir. Farklı saksı bitkilerini çoğaltma yöntemleri için pratik bitki çoğaltma yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.

Atatürk Çiçeği Zehirli mi? Evcil Hayvan, Çocuk ve Lateks Alerjisi

Atatürk çiçeği ölümcül derecede zehirli değildir; ASPCA onu kedi, köpek ve atlar için toksik bitkiler arasında sayar, ancak etkisinin ağız ve midede tahriş, bazen kusmayla sınırlı olduğunu ve toksisitesinin "genellikle abartıldığını" not eder. Sorumlu madde, kırılan dal ve yapraklardan akan tahriş edici sütlü özsudur. Yani ponsetya evcil hayvanlı bir evde bulunabilir, ama çiğnenebileceği bir yere konmamalıdır. Yutma şüphesinde hayvanı kendi başınıza kusturmaya çalışmayın, veterinerinizi arayın.

Lateks alerjisi olanlar dikkat

Ponsetya, doğal kauçuğun elde edildiği kauçuk ağacıyla (Hevea brasiliensis) aynı familyadandır. Amerikan Lateks Alerjisi Derneği'nin uzmanı Dr. Kevin J. Kelly, iki bitkinin lateks proteinleri arasında laboratuvarda çapraz reaksiyon gösterildiğini, ancak alerjik tepki için bitkinin özsuyuyla doğrudan ve yoğun temas gerektiğini belirtir. Lateks alerjiniz varsa budama ve çelik alma sırasında lateks içermeyen (nitril) eldiven kullanın, özsuyun cilde ve göze değmesinden kaçının.

Evde hangi bitkilerin daha dikkatli konumlandırılması gerektiğini tehlikeli 5 iç mekân bitkisi yazımızda topladık.

Atatürk Çiçeği Hediye Edilir mi? Kırmızı Kış Bitkisi Alternatifleri

Atatürk çiçeği, kasım sonundan ocak başına kadar en çok hediye edilen kış bitkisidir ve bu dönemde renkleri en canlı hâlindedir. Hediye ederken bir not iliştirmenizi öneririz: "Cereyandan uzak, aydınlık bir yere koy; toprağı kuruyunca sula." Bu iki cümle, bitkinin ilk haftayı atlatmasının yarısıdır. Ponsetyayı sezonunda yılbaşı çiçeği kategorimizde bulabilirsiniz; ürün stoğu mevsime bağlıdır.

Sezon dışında ya da daha uzun ömürlü bir kırmızı bitki arıyorsanız aşağıdaki seçenekler aynı sıcak etkiyi yıl boyu verir. RoseBox'tan çiçek gönderdiğinizde saksı bitkileri Eyüpsultan atölyemizde hazırlanır ve kart notunuzla birlikte ücretsiz teslim edilir. Saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün adrese ulaşır; Türkiye'nin 81 iline gönderim yapılır.

• Taş Saksıda Kırmızı AntoryumYıl boyu kırmızı · İncele
• Bordo Taş Saksıda Kırmızı Multi AntoryumGür ve dolgun · İncele
• Saksıda 50 cm Büyük AntoryumSalon için · İncele
• Metal Saksıda 4 Dallı Ateş OrkideEvcil hayvan dostu · İncele
• Kumlu Beton Saksıda 2 Dallı Turuncu OrkideSıcak tonlar · İncele
• Kırmızı Gül ve Okaliptus BuketiKesme çiçek seçeneği · İncele