Kasımpatı Ne Demek?

Kasımpatı Ne Demek?

Kasımpatı, "kasım" ayının adı ile eski Türkçede papatya benzeri çiçeklere verilen "pat" sözcüğünün birleşmesinden oluşan bir çiçek adıdır ve "kasımda açan papatya" anlamını taşır. Sözcüğün sonundaki -ı, "kasım ayı" ya da "kış güneşi" örneklerindeki gibi bir tamlama ekidir; yani ad aslında "kasım patı" diye kurulmuş, zamanla bitişik yazılır olmuştur.

Wiktionary sözcüğü kasım (November) + pat olarak çözümler ve pat sözcüğünü öküzgözü papatyası (Leucanthemum) için kullanılan, Osmanlı Türkçesinden kalma bir ad olarak kaydeder; daha gerisi bilinmiyor. Aynı kaynak pat ve fatı sözcüklerini kasımpatının eş anlamlıları arasında sayar. Kısacası Türkçe ad, çiçeğin iki belirgin özelliğini birden söyler: papatyaya benzeyen başı ve açtığı mevsim.

Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlük'ü de bu çözümlemeyi destekler. Sözlükte pat maddesinin bir anlamı "birleşikgillerden, papatyaya benzeyen otsu bir bitki (Leucanthemum)", kasımpatı ise "çiçekleri iri, katmerli ve türlü renkte, sonbahardan kışa değin açan bir süs bitkisi; krizantem" olarak tanımlanır. Aynı sözlükte "pat" sözcüğünün bir anlamı da "kasımpatı biçiminde olan elmas iğne"dir; çiçeğin biçimi bir dönem mücevher adına bile geçmiştir. Günlük dilde "kasım patı" ya da "kasımpatısı" gibi yazımlar görülse de doğru biçim bitişik kasımpatıdır.

Kasımpatı, Kasımpaşa ile ilgili mi?

Hayır. Arama motorlarında sık karıştırılsa da Kasımpaşa, İstanbul Beyoğlu'nda bir semtin ve bir futbol kulübünün adıdır; sözcükteki "Kasım" bir kişi adıdır. Kasımpatıdaki "kasım" ise takvimdeki ayın adıdır.

Kasımpatı Nedir? Botanik Kimliği

Kasımpatı, papatyagiller (Asteraceae) ailesinden, çoğu çok yıllık otsu ya da yarı çalı formunda olan yaklaşık 40 türlük Chrysanthemum cinsinin ortak adıdır. Encyclopaedia Britannica'ya göre cins ağırlıkla Eski Dünya'nın ılıman ve astropikal bölgelerine yayılır ve özellikle Doğu Asya'da yaygındır. Cinsin bugünkü adını 1753'te İsveçli botanikçi Carl Linnaeus vermiştir; bilimsel adın yanındaki "L." kısaltması bu yüzdendir.

Çiçekçide ve bahçe merkezlerinde gördüğünüz kasımpatıların neredeyse tamamı tek bir melez türdür: Chrysanthemum × morifolium. NC State Extension, bu melezin beş Çin türünün (C. argyrophyllum, C. dichrum, C. indicum, C. nankingense ve C. zawadskii) karışımından oluştuğunu yazar. Adındaki morifolium Latince "dut (Morus) yapraklı" demektir ve yaprak biçimine gönderme yapar. Eski kaynaklarda aynı bitki Dendranthema grandiflorum adıyla da geçer.

Bir kasımpatı aslında yüzlerce çiçektir

Kasımpatının "tek çiçek" sandığımız başı, papatyada olduğu gibi çok sayıda küçük çiçekten oluşan bir topluluktur. Ortadaki tüp biçimli çiçeklere disk çiçekleri, kenardaki dil biçimli renkli yapraklara ise dil (ışınsal) çiçekleri denir. Kasımpatı çeşitlerinin bu kadar farklı görünmesinin nedeni, ıslahçıların yüzyıllar boyunca bu iki çiçek tipinin sayısını, biçimini ve dizilişini değiştirmesidir. Wikipedia'nın aktardığına göre 2014 itibarıyla dünyada 20.000'i aşkın kasımpatı çeşidi olduğu, bunların yaklaşık 7.000'inin Çin'de bulunduğu tahmin ediliyordu.

Türkiye'de de kasımpatı en çok üretilen kesme çiçekler arasındadır. Türkçe Vikipedi'nin 2018 verilerine dayanarak aktardığına göre krizantem karanfil, gerbera ve gülden sonra dördüncü sıradadır; yaklaşık 47,6 milyon dal ile toplam kesme çiçek arzının yüzde 4,7'sini oluşturur.

Krizantem Ne Demek?

Krizantem, Yunanca "altın" anlamına gelen chrysos (χρυσός) ile "çiçek" anlamına gelen anthemon (ἄνθεμον) sözcüklerinden türeyen ve "altın çiçek" demek olan bir addır; Türkçede kasımpatının eş anlamlısıdır. Ad, cinsin yabani türlerinde sık görülen sarı renge gönderme yapar. Türkçeye doğrudan Yunancadan değil, Fransızca chrysanthème sözcüğünden geçmiştir; Türk Dil Kurumu sözlüğü de krizantem maddesinin kökenini Fransızca olarak verir ve anlamını "kasımpatı" diye yazar.

Yani kasımpatı ile krizantem aynı bitkidir; ikisi arasında tür, renk ya da boy farkı yoktur. Fark yalnızca sözcüğün kökenindedir: kasımpatı Türkçe bir birleşik addır, krizantem ise Batı dillerinden alınmış botanik kökenli addır. Çiçekçilikte iki ad da kullanılır; çiçekçi olarak gözlemimiz, tek dallı iri başlı kesme çeşitlere daha çok "krizantem", saksıdaki sonbahar bitkisine daha çok "kasımpatı" dendiğidir.

Kasımpatı ile papatya aynı mı?

Hayır, ama akrabadırlar. İkisi de papatyagiller ailesindendir ve "pat" sözcüğünün asıl karşılığı öküzgözü papatyasıdır (Leucanthemum). Eskiden bu bitkiler de Chrysanthemum cinsine konuyordu; Wikipedia'ya göre cins sonradan bölündü ve örneğin eskiden Chrysanthemum maximum denen iri beyaz çiçekli bahçe papatyası bugün Leucanthemum maximum adıyla ayrı bir cinste yer alıyor. Tek katlı kasımpatı çeşitlerinin papatyaya bu kadar benzemesi bu yakın akrabalıktandır.

Kasımpatı Neden Kasım Ayında Açar?

Kasımpatı adını aldığı ayda açar, çünkü bir kısa gün bitkisidir: geceler uzayıp gündüzler kısaldıkça çiçek tomurcuğu oluşturur. NC State Extension, bitkinin ilkbahar ve yaz boyunca büyüyüp ancak sonbaharda çiçek açtığını belirtir; RHS de bahçe kasımpatılarını yaz sonu ve sonbaharda, başka bitkilerin çoğu çiçeğini bitirdiğinde renk veren bitkiler olarak tanımlar.

Bu takvim, adın neden tutunduğunu da açıklıyor. Kuzey yarımkürede kasımpatı kasımla öylesine özdeşleşmiştir ki Batı'daki doğum ayı çiçekleri listelerinde de kasımın çiçeği krizantemdir. Kasım doğumlulara hangi çiçeklerin yakıştığını doğum ayına göre çiçekler yazımızda ayrıca anlattık. Kasımpatının bahçede tam olarak ne zaman açtığı, açışı nasıl uzatacağınız ve ne zaman dikileceği ise ayrı bir konudur; burada yalnızca adın takvimle bağını kurduk.

Renklere Göre Kasımpatı Anlamları

Kasımpatının renk anlamları için en eski yazılı kaynak Viktorya dönemi çiçek dili sözlükleridir; Kate Greenaway'in 1884 tarihli Language of Flowers kitabına göre kırmızı kasımpatı "seviyorum", beyaz "doğruluk", sarı "karşılıksız kalan sevgi", Çin kasımpatısı ise "zorluklar karşısında neşe" demektir. Pembe, mor ve turuncu gibi renkler için o dönemden kayıt yoktur; tablodaki karşılıklar bugünkü çiçekçilik kullanımına dayanan önerimizdir.

Çiçek dilindeki anlamlar bugün bağlayıcı bir kural değildir; alıcının kültürü ve gönderim nedeni renkten daha belirleyicidir. Diğer çiçeklerin renk anlamlarını çiçeklerin anlamları, gülleri ise güllerin anlamları yazımızda topladık.

Kültürlere Göre Kasımpatının Anlamı

Kasımpatı Doğu Asya'da uzun ömür, soyluluk ve imparatorluk anlamı taşırken Avrupa'nın bazı ülkelerinde mezarlık ve yas çiçeği, ABD ve Türkiye'de ise neşeli bir sonbahar çiçeği olarak görülür. Aynı çiçeğin bu kadar zıt anlamlar taşıması, onu yurt dışına ya da farklı kültürden birine gönderirken bilinmesi gereken çiçeklerden biri yapar.

Japonya: imparatorluğun çiçeği

Japonya'da kasımpatı (kiku) imparatorluk ailesinin simgesidir. Wikipedia'nın aktardığına göre emekli İmparator Go-Toba, Kamakura döneminde kasımpatıyı ailenin arması (mon) olarak benimsemiş; 16 yapraklı kasımpatı arması (kikumon) 13. yüzyıldan beri fiilen, 1926'dan beri resmen imparatorun simgesidir. Bu arma bugün Japon pasaportlarının kapağında yer alır. İmparatorluk makamına "Krizantem Tahtı" denir ve Japonya'nın en yüksek nişanı, 1876'da İmparator Meiji'nin kurduğu Krizantem Nişanı'dır. Japonya'nın beş geleneksel mevsim bayramından biri olan Chōyō, "Kasımpatı Bayramı" (Kiku no Sekku) adıyla da anılır ve çoğunlukla 9 Eylül'de kutlanır.

Öte yandan Japonya, Çin ve Kore'de beyaz kasımpatı yas ve kederle de ilişkilendirilir. Japon çiçek sanatı ikebana'da kasımpatının yerini merak ediyorsanız ikebana nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Çin: uzun ömür ve dört soylu bitki

Kasımpatının anavatanı Çin'dir ve burada M.Ö. 15. yüzyıla kadar uzanan bir yetiştirme geçmişi olduğu aktarılır. Çin sanatında kasımpatı, erik çiçeği, orkide ve bambuyla birlikte "Dört Soylu" (Dört Beyefendi) bitkiden biridir ve soyluluğu simgeler. Çin kültüründe sonbaharın ve ay takviminin dokuzuncu ayının çiçeğidir; Han hanedanı döneminde dokuzuncu ayın dokuzuncu günü uzun yaşamak için kasımpatı şarabı içildiği anlatılır. Bu yüzden kasımpatı Çin'de uzun ömrün simgesidir. Kaifeng'de her yıl 18 Ekim ile 18 Kasım arasında ülkenin en büyük kasımpatı festivali düzenlenir.

Avrupa: mezarlık çiçeği algısı

Fransa, Belçika, İtalya, İspanya, Polonya, Macaristan ve Hırvatistan gibi ülkelerde kasımpatı, özellikle iri ve içe kıvrık başlı çeşitler, mezar ve cenaze çiçeği olarak görülür. Bunun en olası nedeni, bitkinin ekim sonu ile kasım başı arasında açmasının 1 Kasım Tüm Azizler Günü ve 2 Kasım Ölüler Günü'ne denk gelmesidir. İtalya'da insanlar mezarlık ziyaretine geleneksel olarak kasımpatıyla gider; Puccini 1890'da bir dostunun anısına yazdığı yaylı dörtlü eserine Crisantemi (Kasımpatılar) adını vermiştir. Bu ülkelerden birine kasımpatı göndermeden önce iki kez düşünmek gerekir.

ABD ve Avustralya: neşe ve anneler

ABD'de kasımpatı genellikle olumlu ve neşeli bir çiçek olarak görülür; Wikipedia, New Orleans'ı bunun dikkat çekici istisnası olarak anar; şehre 1913'te Tüm Azizler Günü için vagon dolusu kasımpatı gönderildiği kayıtlıdır. Kasımpatı 1966'dan beri Chicago'nun resmî çiçeğidir. Kasımpatıyı Anneler Günü'yle özdeşleştiren ülke ise Avustralya'dır: güney yarımkürede mayıs ayına denk gelen Anneler Günü kasımpatının mevsimidir ve annelere beyaz kasımpatı takmak ya da kasımpatı hediye etmek bir gelenektir. İngilizcede çiçeğin kısa adı olan mum sözcüğünün İngiliz ve Avustralya İngilizcesinde "anne" anlamına da gelmesi hoş bir rastlantıdır. ABD'de Anneler Günü'nün simgesi ise beyaz karanfildir; tarih ve gelenekleri Anneler Günü ne zaman yazımızda anlattık.

Türkiye: sonbaharın neşeli çiçeği

Türkiye'de kasımpatının yerleşik bir yas anlamı yoktur; adını aldığı ayın çiçeği olarak sonbaharla, bereketle ve renkle anılır. Çiçekçi olarak gözlemimiz, kasımpatının aynı hafta içinde hem doğum günü buketlerinde hem taziye aranjmanlarında kullanılabildiğidir; anlamı belirleyen renk ve sunumdur. Pembe ve beyaz kasımpatılar Anneler Günü çiçekleri arasında da sık seçilir. 24 Kasım Öğretmenler Günü de kasımpatının tam mevsimine denk gelir; tarih ve tatil durumunu 24 Kasım Öğretmenler Günü yazımızda bulabilirsiniz.

Kasımpatı Türleri ve Görünüşü

Kasımpatılar tür değil, çiçek biçimine göre sınıflandırılır: Wikipedia'nın aktardığına göre ABD Ulusal Kasımpatı Derneği (National Chrysanthemum Society) uluslararası sistemle uyumlu olarak 13 çiçek biçimi tanımlar ve bu biçimler disk çiçekleriyle dil çiçeklerinin diziliş şekline göre belirlenir. Britannica da çiçekçi kasımpatısının 100'ü aşkın çeşidi arasında düğme, pompon, papatya ve örümcek biçimlerini sayar.

Anastasya hangi çiçek?

Türkiye'de çiçekçilerde en çok duyduğunuz "anastasya", aslında bir kasımpatı çeşidinin adıdır. ABD patent kaydına (US PP13,550, 2003) göre 'Anastasia', Hollanda'nın 's-Gravenzande kasabasında 1998 sonbaharında 'Spider White' çeşidiyle yapılan bir melezlemeden elde edilmiş, beyaz dil çiçekli, iri ve tüp yapraklı örümcek tipi bir Chrysanthemum × morifolium çeşididir; tek dalda tek iri çiçek verecek şekilde yetiştirilen bir kesme çiçektir. Sonradan bu çeşidin doğal mutasyonlarından pembe ve bronz renkli 'Anastasia' çeşitleri de seçilmiştir. Bugün ad, çiçekçilikte benzer görünümlü tüm örümcek kasımpatıları için genel bir ad gibi kullanılıyor; mor, bordo, yeşil ve cappuccino tonlarında olanlar da bu adla satılır.

Kasımpatı Hediye Olarak Ne İfade Eder?

Türkiye'de kasımpatı hediye olarak neşe, dostluk, minnet ve uzun ömür dileği anlatır; renk seçimiyle sevgiye (kırmızı), saygıya (beyaz) ya da şefkate (pembe) yönlendirilebilir. Mevsiminde, yani ekimden aralığa kadar olan dönemde en canlı ve en çeşitli hâlini bulursunuz; seralar sayesinde ise yıl boyu bulunur.

• Kasım doğumlularaKasımın doğum çiçeği olduğu için kasımda doğan birine kasımpatı, kişisel ve anlamlı bir seçimdir.
• Öğretmene ve anneyePembe, beyaz ya da mor bir kasımpatı buketi minneti abartısız anlatır; Öğretmenler Günü kasımpatının mevsimine denk gelir.
• Ev ziyareti ve kurumsal hediyeCappuccino ve bakır tonlu anastasyalar sonbahar dekorasyonuyla uyum sağlar; çiçekçi olarak gözlemimiz, kasımpatının vazoda çoğu kesme çiçekten daha uzun dayandığıdır.
• TaziyeTürkiye'de beyaz kasımpatı taziye aranjmanlarında yer alabilir; sade, beyaz ve yeşil tonlarda tutun.

RoseBox'ta kasımpatı ve anastasya buketleri

Atölyemizde kasımpatıyı çoğunlukla iri örümcek tipi anastasyalar ve krizantemlerle karışık buketler olarak hazırlıyoruz. Tüm modelleri kasımpatı buketi sayfasında, yalnızca örümcek tipli olanları anastasya çiçeği sayfasında bulabilirsiniz; farklı çiçeklerle hazırlanmış seçenekler için çiçek buketi modellerine bakabilirsiniz. Güncel fiyat ve stok bilgisi ürün sayfalarında yer alır.

• Mor Anastasya BuketiÖrümcek tipi · İncele
• 3 Beyaz Jumbo Anastasya BuketiBeyaz, sade · İncele
• Jumbo Bordo Anastasia BuketiBordo, sevgi · İncele
• Cappuccino Anastasia BuketiSonbahar tonu · İncele
• Mor Ortanca, Gala, Anastasya ve KrizantemKarışık buket · İncele
• Cappucino Purpetta: Güller ve Bordo KrizantemGül ve krizantem · İncele

İlgili kategoriler

• Kasımpatı ÇiçeğiKategoriyi incele →
• Anastasia ÇiçeğiKategoriyi incele →
• Çiçek BuketleriKategoriyi incele →

RoseBox'ta saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün teslim edilir; Türkiye'nin 81 iline gönderim yapılır ve not kartı ücretsizdir. Kasım doğumlu bir yakınınıza ya da öğretmeninize aynı gün teslimat seçeneğiyle çiçek gönderebilirsiniz; siparişleriniz Eyüpsultan'daki atölyemizde hazırlanır.

Kasımpatı Bakımı: Kısa Özet

Kasımpatı bol ışık, iyi süzülen toprak ve düzenli ama aşırı olmayan su ister; kesme kasımpatıda ise sapı çapraz kesip suyun altında kalan yaprakları temizlemek ve suyu iki üç günde bir tazelemek vazo ömrünü uzatır. RHS bahçe kasımpatılarının çok yıllık olduğunu, kışın dinlenip ilkbaharda yeniden sürdüğünü ve dayanıklı sayılsalar da dondan korunmaları gerektiğini belirtir. Sulama sıklığı, saksıda yetiştirme, çoğaltma ve solan bitkiyi canlandırma adımlarını kasımpatı nasıl bakılır yazımızda ayrıntılı anlatıyoruz.

Kasımpatı Zehirli mi? Evcil Hayvan Uyarısı

Kasımpatı kedi, köpek ve atlar için zehirlidir. ASPCA, Chrysanthemum türlerini bu üç hayvan için toksik olarak listeler; sorumlu bileşenler seskiterpen laktonlar ve piretrinlerdir, belirtiler kusma, ishal, aşırı salya, koordinasyon bozukluğu ve deride tahriştir. NC State Extension da bitkiyi zehirli bitkiler arasında etiketler.

İnsanlarda ise asıl risk temastır: Wikipedia'nın aktardığına göre bitkinin bazı kısımlarına dokunmak kimi kişilerde ciltte tahriş ve alerjiye yol açabilir. İlginç bir bilgi olarak, doğal böcek ilacı piretrin de bir kasımpatı akrabasının (Chrysanthemum cinerariifolium) kurutulmuş çiçeklerinden elde edilir. Doğu Asya'da belirli türlerin kurutulmuş çiçeklerinden çay yapılsa da çiçekçiden alınan kasımpatılar yenmez ve çay yapımında kullanılmaz; bu çiçekler gıda olarak yetiştirilmez.

Evcil hayvanlar için riskli diğer bitkileri evcil hayvanlara zararlı bitkiler yazımızda topladık.