Alerjisi Olanlar İçin Çiçek

Çiçekler Gerçekten Alerji Yapar mı? Çiçek Poleni Alerjisi Nedir?

Buket çiçeklerinin büyük çoğunluğu saman nezlesinin asıl nedeni değildir; bahar alerjisini tetikleyen polenlerin çoğu, göze çarpan bir çiçeği olmayan ağaçlardan, çimenlerden ve yabani otlardan gelir. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği'nin anlatımıyla polenler, çiçekli bitkilerin çoğalmasına aracılık eden, gözle görülemeyecek kadar küçük, protein yapısında taneciklerdir ve rüzgârla çok uzaklara taşınabilir. Halk arasında "çiçek poleni alerjisi" denen şey de tıpta çoğunlukla alerjik rinit ya da saman nezlesi olarak geçer.

NHS, saman nezlesini polene karşı gelişen yaygın bir alerji olarak tanımlar ve belirtilerin İngiltere'de mart sonundan eylüle kadar, özellikle sıcak, nemli ve rüzgârlı günlerde ağırlaştığını belirtir. Yani vazodaki güllerin, bahçedeki çimenle aynı etkiyi yapması beklenmez.

Bu, çiçeklerin hiç sorun çıkarmadığı anlamına gelmiyor. Çiçekler alerjisi olan birini üç farklı yoldan rahatsız edebilir:

1. PolenBaşçıkları açıkta kalan çiçekler, özellikle yakından koklandığında ya da masaya polen döktüğünde, polene duyarlı kişide hapşırık ve göz kaşıntısı yapabilir.
2. KokuYoğun koku çoğu zaman alerjik değil, tahriş edici bir tetikleyicidir; burun akıntısı ve tıkanıklık yapabilir. Aşağıda ayrı bir bölümde anlattık.
3. TemasBazı çiçeklerin özsuyu ya da yaprakları hassas ciltte kaşıntılı döküntüye yol açabilir. Bu tür alerji daha çok çiçekle her gün çalışan kişilerde görülür.

Bu üç yolu ayırmak, doğru çiçeği seçmenin anahtarı. Polen alerjisi olan biri kokulu ama polensiz bir çiçekle rahat edebilir; kokuya duyarlı biri ise hiç polen dökmeyen ama ağır kokan bir buketten rahatsız olabilir.

Rüzgârla ve Böcekle Tozlaşan Çiçekler Arasındaki Fark Nedir?

Rüzgârla tozlaşan bitkiler havaya milyarlarca hafif polen tanesi saçar; böceklerle tozlaşan bitkiler ise daha az, daha iri ve yapışkan polen üretir ve bu polen havada kalmaz. Alerji açısından en belirleyici fark budur. Amerikan Alerji, Astım ve İmmünoloji Akademisi'nin (AAAAI) peyzaj çalışma grubunun 2018 tarihli raporu, alerjen bitkilerin çoğunlukla rüzgârla tozlaşan türler olduğunu, böceklerle tozlaşan bitkilerin ise toplum düzeyinde genellikle risk oluşturmadığını belirtir.

Gösterişli çiçek neden daha az alerji yapar?

Rapora göre gösterişli, erkek ve dişi organları aynı çiçekte taşıyan çiçekler neredeyse her zaman böceklerle tozlaşır; çimenler ya da ragweed gibi göze çarpmayan küçük çiçekler ise tipik olarak rüzgârla tozlaşır. Bir bitki böceği çekmek için renk, koku ve nektara yatırım yapıyorsa, polenini havaya saçmak için milyarlarca tane üretmesine gerek yoktur. Çalışma grubunun peyzaj için önerdiği pratik kural da bu yüzden şudur: gösterişli, böceklerle tozlaşan çiçekler seçin.

Aynı rapor önemli bir çekince de ekler: duyarlılık kişiye özgüdür. Bir kişi daha önce duyarlandığı bir bitkinin polenine, o bitki böcekle tozlaşsa bile tepki verebilir; akraba türlerin polenleri arasında çapraz tepki de görülebilir. Bu nedenle genel kural, kişinin kendi alerji öyküsünün önüne geçmemelidir.

OPALS ölçeği nedir?

OPALS (Ogren Plant Allergy Scale), bitkilerin alerji yapma potansiyelini 1'den 10'a kadar puanlayan bir ölçektir; 1 en düşük, 10 en yüksek risktir. Bahçe uzmanı Thomas Leo Ogren tarafından 2000'de Allergy-Free Gardening kitabında yayımlandı, 2015'te genişletildi ve 3.000'den fazla ağaç, çalı, çiçek ve çimi kapsar. Ölçek polen alerjisini, temas alerjisini ve kokuyu birlikte değerlendirir, solunan polene daha fazla ağırlık verir. Temas alerjisi yapan ya da yutulduğunda çok zehirli olan bitkilere ise düşük puan verilmez.

1–3 düşük, 4–6 orta, 7–10 yüksek risk olarak kabul edilir. Ölçeğin kendi örnekleri arasında cennet kuşu (Strelitzia) ve agapantus düşük, zeytin ve servi en yüksek grupta yer alır. OPALS'ın bir peyzaj aracı olduğunu, kesme çiçek buketi için tek tek puan vermediğini ve klinik bir test yerine geçmediğini de not edelim; bizim tablomuzda puan uydurmak yerine ölçeğin kullandığı ölçütleri (tozlaşma, başçık, koku, temas) kullandık.

Düşük Polenli Çiçekler Hangileri? Karşılaştırma Tablosu

Alerjisi olanlar için en uygun kesme çiçekler orkide, katmerli gül, lale, ortanca, aslanağzı ve cennet kuşudur; hepsi böceklerle ya da kuşlarla tozlaşır ve polenlerini havaya savurmaz. Aşağıdaki tabloyu atölyemizde her gün elimizden geçen çiçeklerden hazırladık. "Başçık" sütunu, polen taşıyan uçların buket içinde ne kadar açıkta olduğunu gösteriyor.

Katmerli çiçek neden daha az polen döker?

Katmerli çiçeklerde, erkek organ olan başçıkların bir kısmı ya da tamamı genetik bir değişimle taç yaprağına dönüşür. Çok katlı bir gül ya da karanfil bu yüzden tek katlı akrabasına göre çok daha az polen taşır ve polenini de yaprakların arasında saklar. Buket seçerken "tek kat mı, katmerli mi?" diye sormak basit ama işe yarar bir yöntemdir.

AAAAI'nin listesi ne diyor?

AAAAI'nin halka yönelik bahçe rehberi, alerjisi olanlar için daha uygun bitkiler arasında gül, lale, aslanağzı, süsen, sardunya, hibiskus, yıldız çiçeği (dalya) ve papatyayı sayar; yüksek alerjenli bitkiler arasında ise dişbudak, akçaağaç, meşe ve çeşitli çimenler yer alır. Listede papatya ve dalyanın bulunmasına rağmen, aynı kuruluşun çalışma grubu raporu papatyagillerden 180'den fazla türün ciltte temas alerjisi yaptığının bildirildiğini, kasımpatı ve dalyanın da bu örnekler arasında olduğunu yazar. Polen açısından düşük risk, temas açısından da düşük risk anlamına gelmiyor; tabloda bu yüzden papatyagilleri "dikkatli" olarak işaretledik.

Alerjisi Olana Hangi Çiçekler Gönderilmemeli?

Alerjisi olan birine gönderirken en çok dikkat edilmesi gereken çiçekler, başçıkları açıkta kalan lilyum, papatyagiller ve yoğun kokulu türlerdir; ciltte hassasiyeti olan biri için alstroemeria da bu listeye eklenir. Bu çiçeklerin hiçbiri "yasak" değildir, ama alıcıyı tanımıyorsanız ilk tercihiniz olmamalıdır.

Papatyagiller: papatya, gerbera, kasımpatı, ayçiçeği

Bir papatyanın ya da ayçiçeğinin ortasındaki sarı göbek tek bir çiçek değil, yüzlerce minik çiçekçikten oluşan bir kümedir ve her birinin polen taşıyan uçları açıktadır. Papatyagiller familyası aynı zamanda ciltte temas alerjisiyle en çok anılan gruplardan biridir; AAAAI çalışma grubu raporu, bu familyadan 180'den fazla türün temas alerjisine yol açtığının bildirildiğini ve kasımpatının bunlar arasında olduğunu belirtir. Buketlerde çok sevilen papatya ve gerbera, alerjisi bilinmeyen biri için bu yüzden ikinci sıraya kalmalıdır.

Alstroemeria (Peru zambağı)

Uzun ömrü nedeniyle buketlerde sık kullanılan alstroemeria, polen değil temas açısından önemlidir. Yeni Zelanda merkezli dermatoloji kaynağı DermNet'e göre bitkideki tuliposid A, cildi tahriş eden tulipalin A'ya dönüşür ve özellikle floristlerin parmak uçlarında kızarık, kalınlaşmış ve çatlamış bir döküntüye yol açabilir. Kaynak, bitkiyle çalışırken nitril eldiven önerir. Buketi yalnızca vazoya koyacak bir alıcı için risk düşüktür; sapları kesip düzenleyecek, cildi hassas biri içinse başka bir tür seçmek daha iyidir.

Lale ve "lale parmağı"

Aynı tulipalin A bileşeni lalede de bulunur; tıp literatüründe "lale parmağı" denen tablo, lale soğanı ve sapıyla her gün çalışan işçilerde görülür. Bir buket laleyi vazoya yerleştirmek bu düzeyde bir temas değildir; bu nedenle laleyi tablomuzda düşük riskli bıraktık. Cildi çok hassas biri sapları keserken eldiven takabilir.

Lilyum Başçıkları Nasıl Alınır?

Lilyum başçıkları, çiçek açar açmaz ve polen dökülmeden önce bir kâğıt peçeteyle tek tek kavranıp çekilerek alınır; her lilyum çiçeğinde altı başçık bulunur. Lilyumun polen taneleri iri ve yapışkandır, rüzgârla uzağa gitmez; ama büyük, turuncu başçıklar yüze çok yakın durur, polen masaya, kumaşa ve cilde kolayca bulaşır. Başçıkları almak hem hassas kişinin maruziyetini azaltır hem de zor çıkan polen lekelerini önler.

1. Zamanı kaçırmayınTomurcuk açıldığı gün, başçıklar henüz sıkı ve kahverengileşmemişken alın. Kabarıp tozlanmaya başlamış başçık, dokunduğunuz anda polen döker.
2. Peçete kullanın, çıplak el değilKatlanmış bir kâğıt peçeteyle her başçığı sapının hemen altından kavrayın ve hafifçe çekin. Parmakla alırsanız polen cildinize ve oradan kumaşa geçer.
3. Altısını da alınOrtadaki uzun dişi organ (tepecik) kalabilir; polen taşımaz. Yalnızca çevresindeki altı sapın ucundaki başçıkları alın.
4. Peçeteyi hemen atınPeçeteyi katlayıp çöpe atın, ellerinizi yıkayın.
5. Leke olursa ovmayınKumaşa düşen polene su dökmeyin ve ovmayın; önce bir bant parçasıyla hafifçe bastırıp kaldırın ya da elektrik süpürgesinin ince ucuyla çekin. Ovmak polen tozunu liflerin içine iter.

Atölyemizde lilyumlu aranjmanları hazırlarken açmış çiçeklerin başçıklarını teslimattan önce alıyoruz; kapalı tomurcuklar ise evde açılacağı için bu işi alıcıya bırakmak zorunda kalıyoruz. Alerjisi olan birine lilyum gönderiyorsanız sipariş notuna "başçıklar alınsın" yazmanız, kart notuna da "açan çiçeklerin sarı uçlarını peçeteyle alın" diye kısa bir hatırlatma eklemeniz işe yarar.

Lilyum seçeneklerimizi lilyum ve zambak kategorisinde görebilirsiniz; alerjisi ya da kedisi olan bir alıcı için ise aşağıdaki düşük polenli seçenekleri öneririz.

Kokulu Çiçekler Alerji Yapar mı? Kokuya Duyarlılık

Yoğun çiçek kokusu çoğu zaman alerji değil, tahriş yapar; sonuç yine burun akıntısı, tıkanıklık ya da baş ağrısı olabilir. Amerikan Alerji, Astım ve İmmünoloji Koleji (ACAAI), sigara dumanı ve temizlik ürünleriyle birlikte parfümleri ve diğer güçlü kokuları alerjik olmayan rinitin tetikleyicileri arasında sayar. Astım ve Alerji Vakfı (AAFA) da güçlü kokuların genellikle alerjen değil tahriş edici olduğunu, ama rinit ve astım belirtilerini tetikleyebildiğini belirtir.

Bu ayrımın pratik bir sonucu var: kokuya duyarlı biri alerji testinde "çiçeklere alerjim yok" sonucu alabilir ve yine de sümbül kokan bir odada rahatsız olabilir. Bu yüzden alıcıya "alerjin var mı?" diye sormak yetmez; "kokulu çiçekler seni rahatsız eder mi?" diye de sormak gerekir.

En yoğun kokan kesme çiçekler

Atölyemizde kapıyı açtığımızda ilk fark ettiğimiz kokular sümbül, frezya, gardenya, sümbülteber (tuberoz) ve oriental lilyumlardan gelir; nergis, leylak ve bazı bahçe gülleri de bu gruba yakındır. Kokuya duyarlı birine bu çiçeklerden oluşan bir buket göndermek, iyi niyetli ama yorucu bir hediye olur.

Kokusuz ya da çok hafif kokan seçenekler

• Orkide: Phalaenopsis orkidelerin çoğu kokusuzdur; saksı orkideler haftalarca açık kalır.
• Lale ve ortanca: Genellikle kokusuzdur; hacimli ve renkli bir buket için idealdir.
• Kesme güller: Çiçekçilere gelen kesme güllerin büyük kısmı uzun vazo ömrü için yetiştirilir ve kokusu hafiftir; yine de "kokusuz olsun" notunu düşmek en garantisidir.
• Solmayan gül: Canlı değildir, koku yaymaz ve vazo suyu gerektirmez. Yalnızca üzerinde toz birikebileceğini unutmayın.

Çiçek Alerjisi Belirtileri Nelerdir?

NHS'ye göre polen alerjisinin (saman nezlesi) belirtileri hapşırma ve öksürük, burun akıntısı ya da tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma, boğaz, ağız, burun ve kulaklarda kaşıntı, koku kaybı, alın ve şakaklarda ağrı, baş ağrısı ve yorgunluktur. Soğuk algınlığından farkı, haftalarca hatta aylarca sürebilmesidir. Bir çiçeğe dokunduktan saatler sonra ellerde, parmak uçlarında ya da yüzde kaşıntılı kızarıklık çıkması ise solunum alerjisinden çok temas alerjisine işaret eder.

Belirti çıkarsa ne yapılır?

• Çiçeği yatak odasından ve oturulan alandan çıkarın, odayı havalandırın.
• Ellerinizi ve yüzünüzü yıkayın; polen bulaşan giysiyi değiştirin.
• NHS, saman nezlesi belirtileri sürerken evde taze çiçek tutulmamasını önerir. Belirtiler her buketle tekrarlıyorsa bunu hekiminize söyleyin; alerji testiyle hangi polenin sorun olduğu anlaşılabilir.
• Belirtiler ilaçlara rağmen geçmiyorsa bir eczacıya ya da hekime danışın.

Alerjisi Olan Birine Çiçek Gönderirken Nelere Dikkat Edilmeli?

Alerjisi olan birine çiçek gönderirken en önemli adım, tahmin yürütmek yerine alıcının kendi tetikleyicisini öğrenmektir; ikinci adım ise bunu çiçekçiye açıkça yazmaktır. "Hipoalerjenik buket" diye bir garanti yoktur. Ama doğru soruları sorarsanız riski belirgin biçimde azaltabilirsiniz.

Alıcıya ya da yakınına sorun

1. Neye alerjisi var?Polen mi, koku mu, ciltte temas mı? Bilinen bir çiçek (örneğin papatya ya da lilyum) var mı?
2. Daha önce sorunsuz kullandığı çiçek hangisi?Evde orkidesi varsa ve rahatsız olmuyorsa, en güvenli tahmin yine orkidedir.
3. Astımı ya da ağır alerji öyküsü var mı?Varsa çiçek yerine canlı olmayan bir hediye düşünün ya da kararı ona bırakın.
4. Evde kedi var mı?Varsa lilyum ve zambak listeden tamamen çıkar.

Sipariş notuna ne yazmalı?

RoseBox'ta çiçek siparişi verirken sipariş notu alanına yazdığınız bilgi atölyedeki floriste ulaşır. Alerjisi olan bir alıcı için şu tür kısa notlar işimizi kolaylaştırır:

• "Alıcının polen alerjisi var; papatya, gerbera ve açık başçıklı çiçek eklenmesin."
• "Kokuya duyarlı; okaliptüs ve kokulu yeşillik kullanılmasın."
• "Lilyumların açan çiçeklerinin başçıkları alınsın."

Hazır bir aranjmanın içeriğini değiştirmek her zaman mümkün olmayabilir; emin değilseniz sipariş öncesinde bize danışın. Sorunuz varsa 0212 631 46 54 numaralı hattan ya da WhatsApp 0541 211 84 34 üzerinden ulaşabilirsiniz.

Hastane, bakımevi ve ofis

Hastane servisleri, yoğun bakım üniteleri ve bakımevleri çiçek kabulünü enfeksiyon kontrolü ya da diğer hastaların alerjisi gerekçesiyle kısıtlayabilir; kurallar bölümden bölüme değişir. Sipariş vermeden önce ilgili birimi arayıp güncel kuralı öğrenin. Ortak kullanılan bir ofiste de kokulu çiçek yerine kokusuz bir saksı orkide, herkes için daha düşünceli bir seçimdir. Hastaneye gönderilecek kart notu için geçmiş olsun mesajları yazımıza bakabilirsiniz.

Vazoda da dikkat

Bekleyen vazo suyu bulanıklaşır ve kötü koku yapar; alerjisi olan biri için bu da ayrı bir rahatsızlık kaynağıdır. Suyu iki günde bir değiştirmek, sapları çapraz kesmek ve solan çiçekleri erken ayıklamak buketin hem ömrünü uzatır hem de dökülen polen ve yaprak miktarını azaltır. Ayrıntıları vazoda çiçek bakımı rehberimizde anlattık.

Alerjisi Olanlar İçin Önerdiğimiz Düşük Polenli Seçenekler

Aşağıdaki modeller, yukarıdaki tablonun "düşük" sütunundaki çiçeklerden seçildi: orkide, gül, lale ve ortanca ile canlı olmayan solmayan gül. Güncel fiyat ve stok bilgisi ürün sayfalarında yer alır.

• 2 Dallı Beyaz OrkideKokusuz, polen dökmez · İncele
• Taş Saksıda 2 Dallı Bambu OrkideOfis için uygun · İncele
• Romance Pembe Kutuda 12 Pembe GülKatmerli gül · İncele
• 10 Adet Pembe Lale BuketiKokusuz · İncele
• Mini Mavi Ortanca BuketiAz polenli · İncele
• Beyaz Büyük Solmayan GülCanlı değil, kokusuz · İncele

RoseBox'ta çiçek göndermek istediğinizde her buket Eyüpsultan'daki atölyemizde hazırlanır ve kart notunuz ücretsiz eklenir. Saat 17.00'ye kadar verilen siparişler İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün teslimat ile adrese ulaşır; Türkiye'nin 81 iline gönderim yapılır.