Sedef Çiçeği

Sedef Çiçeği Nedir?

Sedef çiçeği, lahana ve hardalla aynı aileden (Brassicaceae) gelen Lunaria annua türünün Türkçe adıdır. Doğal yayılışı İspanya'dan Romanya'ya uzanan Güney Avrupa ve Balkanlar'dır; bugün ılıman iklimli hemen her ülkede bahçelerde yetiştirilir. Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) bitkiyi dişli, kalp biçimli yaprakları, ilkbahar sonu ve yaz başında açan mor çiçek salkımları ve ardından gelen yassı, yuvarlak, gümüşi tohum zarflarıyla tanımlar.

Bitki dik büyür, 50 ile 90 cm arasında boylanır. Dört taç yapraklı çiçekleri çoğunlukla mor ya da leylak rengidir; beyaz çiçekli bir formu (var. albiflora) ve yaprakları beyaz alacalı 'Alba Variegata' çeşidi de vardır, ikisi de RHS'nin Bahçe Değeri Ödülü'nü almıştır. Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi'nin bitki veri tabanı, çiçeklerin hafif ve tatlı kokulu olduğunu, kelebekler ve uzun dilli arılar için nektar kaynağı olduğunu belirtir.

Latince lunaria "ay biçimli" demektir ve adını dolunayı andıran zarflardan alır. Türkçedeki "sedef" benzetmesi de aynı parçaya işaret eder: soyulmuş zar, ışığa tutulduğunda midye kabuğunun içindeki sedef tabakası gibi yanardöner bir parlaklık verir.

Sedef Otu, Limonyum, Episcia: "Sedef Çiçeği" Hangi Bitki?

Türkçede "sedef çiçeği" denince kastedilen bitki Lunaria annua'dır; karışıklık, benzer adlı ya da aynı raflarda satılan üç farklı bitkiden kaynaklanır. Türk Dil Kurumu sözlüğünde "sedef çiçeği" maddesi yoktur, ama sedef otu maddesi vardır ve bambaşka bir bitkiyi tanımlar: sarı çiçekli, özel kokulu, 50 cm kadar boylanan Ruta graveolens. Bazı Türkçe bloglar ise tropikal bir saksı bitkisi olan Episcia'yı sedef çiçeği diye tanıtıyor; bu bitkinin gümüşi tohum zarfı yoktur ve bakımı tamamen farklıdır.

Pratik sonuç: fidan ya da tohum alırken etikette Lunaria annua yazdığından emin olun. Kuru çiçek satıcılarında "sedef" diye satılan gümüşi, yuvarlak diskler de bu bitkinin soyulmuş zarlarıdır. Renkli, küçük çiçekli kuru demetler ise çoğunlukla limonyumdur.

Sedef Çiçeği Neden Kurudukça Güzelleşir?

Sedef çiçeğinin kuru hâlde değerli olan kısmı çiçek değil, meyvesidir: silikula denen yassı, yuvarlak bir tohum zarfı. Zarf olgunlaşıp kuruyunca iki yanındaki dış kapakçık kolayca düşer, tohumlar dökülür ve ortada 3–8 cm çapında, gümüşi parlaklıkta ince bir iç zar kalır. Bu zar hava koşullarına göre bütün kış bitkinin üzerinde durabilir.

Yani bitki "ölürken" en dekoratif hâline ulaşır. Yeşil zarflar yaz ortasında morumsu, sonra bej-kahverengi olur; dış kabuklar soyulduğunda yarı saydam, sedef renkli diskler ortaya çıkar. Atölyemizde kuru malzemeyle çalışırken gözlemimiz de şu: zarfların en temiz ve parlak hâli, bitkide tamamen kuruduktan sonra ama yağmur ve rüzgârla yıpranmadan önce toplananlarda oluyor.

Sedef Çiçeğinin 18 Aylık Yaşam Döngüsü

Sedef çiçeği ekimden kuru demete kadar yaklaşık 15–18 ay süren iki yıllık bir döngü izler: birinci yıl yalnızca yaprak rozeti, ikinci yıl çiçek, zarf ve hasat. Aşağıdaki takvim Türkiye'nin ılıman bölgeleri için yaklaşık aylardır; yükseklik ve iklime göre birkaç hafta kayabilir.

Sedef Çiçeği Bakımı Nasıl Yapılır?

Sedef çiçeği bakımı kolaydır: güneşli ya da yarı gölgeli bir yer, organik maddece zengin ve suyu iyi süzen bir toprak ve zarflar oluşana kadar düzenli nem yeterlidir. NC State Extension bitkinin ciddi bir zararlı ya da hastalık sorunu olmadığını, yalnızca yaprak biti, yaprak lekesi ve gövde kanserine karşı izlenmesi gerektiğini belirtir.

Saksıda sedef çiçeği

Saksıda yetiştirmek mümkündür ama bahçe kadar verimli olmaz. En az 30 cm derinliğinde, drenaj delikli bir saksı seçin; bitki 90 cm'ye kadar boylanabildiği için rüzgârlı balkonlarda devrilmemesi adına ağır bir saksı işe yarar. Unutmayın: ilk yıl yalnızca yaprak göreceksiniz, çiçek ve zarf ikinci yıl gelir.

Sedef Çiçeği Ne Zaman ve Nasıl Ekilir?

Sedef çiçeği tohumu en iyi ilkbahar sonu ile yaz başında (mayıs–haziran) doğrudan toprağa ya da viyole ekilir; bitki ertesi yılın ilkbaharında çiçek açar. NC State Extension, kışı ılık geçen bölgelerde sonbaharda ekilen tohumların da ertesi bahar çiçeklenebildiğini not eder.

1. Tohumu hazırlayınKendi hasadınızdan çıkan yassı, kahverengi tohumlar doğrudan ekilebilir.
2. Sığ ekinTohumları ince bir toprak tabakasıyla örtecek kadar sığ ekin, aralarına bol yer bırakın ve toprağı hafif nemli tutun.
3. SeyreltinFideler birkaç yapraklı olunca en güçlülerini bırakıp aralığı açın; sıkışık bitkiler az zarf verir.
4. Sonbaharda yerleştirinViyolde büyüttüyseniz fideleri sonbaharda kalıcı yerine dikin; rozet kışı orada geçirir.
5. Döngüyü sürdürünHer yıl birkaç zarfı bitkide bırakırsanız döken tohumlar yeni bitkiler verir ve her bahar çiçek görürsünüz.

Sedef Çiçeği Nasıl Kurutulur? Hasat ve Zarf Soyma

Sedef çiçeği, zarflar bitkinin üzerinde bej-kahverengiye döndüğünde (genellikle eylül–ekim) kesilir, demetler hâlinde baş aşağı asılarak 2–3 hafta kurutulur ve ardından dış kabukları soyulur. RHS'nin kalıcı çiçekler için önerdiği yöntem, demet başına en fazla 10 sap, gereksiz yaprakların alınması ve oda sıcaklığında karanlık bir yerde baş aşağı asmaktır.

1. Doğru anı bekleyinZarflar yeşilden bej ya da açık kahverengiye dönmüş, sallayınca içindeki tohumlar hışırdıyor olmalı. Yeşil kesilen zarflar büzüşür ve parlamaz.
2. Kuru bir günde kesinYağmurdan sonra değil, çiy kalktıktan sonra, temiz bir makasla sapı dipten kesin. Islak toplanan zarflar kararır ve küflenebilir.
3. Demetleyin ve asınEn fazla 10 sapı lastikle bağlayıp havadar, karanlık bir odada baş aşağı asın. Sapın tamamen sertleşmesi 2–3 hafta sürer.
4. Kabukları soyunHer zarfı başparmak ve işaret parmağınız arasında hafifçe ovun; iki dış kapakçık düşer, tohumlar dökülür, gümüşi iç zar kalır. Aceleci davranırsanız zar yırtılır.
5. Tohumları saklayınDökülen tohumları bir kâğıt zarfta, serin ve kuru yerde saklayın; gelecek yılın ekimi hazır.

Diğer çiçekler için askıda kurutma, silika jel ve pres yöntemlerini karşılaştırdığımız çiçek nasıl kurutulur rehberimize bakabilirsiniz. Sedef çiçeği bu yöntemlerin en kolayına, yani askıda kurutmaya çok iyi uyar; çünkü kurumanın büyük kısmını zaten bitkinin üzerinde tamamlamıştır.

Kuru Sedef Çiçeği Bakımı ve Kullanımı

Kuru sedef çiçeği suya konmaz; nemden, doğrudan güneşten ve tozdan korunduğunda birkaç yıl formunu korur. RHS, bitkinin üzerinde doğal kuruyan kalıcı çiçeklerin gerçekten sonsuza dek dayanmasa da aranjmanda en az birkaç yıl iyi göründüğünü belirtir.

• Nem: Banyo, mutfak ocağı yanı ve buğulanan pencere önü küf ve sarkma yapar. Kuru bir salon ya da çalışma odası idealdir.
• Güneş: Güçlü güneş zarların parlaklığını matlaştırır ve sapları soldurur.
• Toz: Saç kurutma makinesini en düşük ve soğuk ayarda, uzaktan tutarak tozu üfleyin; bezle silmeyin, zar yırtılır.
• Boyalı ürünler: Boyalı ya da cilalı kuru çiçekler yalnızca dekor içindir; yakmayın, gıda ve içecekle temas ettirmeyin, küçük çocuk ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde tutun.

Nerede kullanılır?

Tek başına uzun bir cam ya da seramik vazoda sade ve modern durur. Pampas, okaliptüs, lavanta ve limonyumla karışık kuru buketlerde ışık yakalayan bir katman oluşturur; RHS de zarfları kış aranjmanlarında diğer kalıcı çiçeklerle birlikte önerir. Kapı çelengi, masa süsü ve düğün buketleri de yaygın kullanım alanlarıdır.

Sedef Çiçeğinin Anlamı ve Farklı Dillerdeki Adları

Sedef çiçeğinin İngilizcedeki "honesty" (dürüstlük) adı, içindekini saklamayan yarı saydam zarflardan gelir ve 16. yüzyıldan beri kullanılmaktadır. Türkiye'de tohum ve fidan satıcılarının "sadakat bitkisi" adını kullanması da aynı anlam çizgisinde duruyor.

Gümüş paraya benzeyen zarflar, bitkiye pek çok dilde para adı kazandırmış: İngilizcede silver dollar ve money plant, Fransızcada "papanın parası" anlamına gelen monnaie du pape. Viktorya dönemi çiçek dilinde ise büyülenmeyi temsil ettiği kaydedilir. Bu anlamlar kültürel yakıştırmalardır; bir hediyede "açık yürekli bir dostluk" dileği olarak güzel bir karşılık bulur. Diğer çiçeklerin anlamlarını çiçeklerin anlamı yazımızda derledik.

Uzun Ömürlü Bir Hediye Arıyorsanız

Sedef çiçeğini çekici kılan uzun ömür, kesme çiçekte solmayan güllerle ve kurumaya uygun pampaslı buketlerle de mümkün. RoseBox'ta çiçek göndermek istediğinizde her ürün Eyüpsultan atölyemizde hazırlanır ve kart notunuz ücretsiz eklenir. Saat 17.00'ye kadar verilen çiçek siparişi İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep ve Hatay'da aynı gün teslim edilir; 81 ile gönderim yapılır.

• Tüy Pampas ve Şakayık BuketiPampas kurutulabilir · İncele
• Tekli Beyaz Solmayan GülSu istemez · İncele
• Aquamarin 6'lı Beyaz Solmayan GülUzun ömürlü · İncele
• Gold Camda 7 Kırmızı Solmayan GülCam fanusta · İncele
• Bej Kutuda Beyaz PapatyaDoğal ve sade · İncele

Solmayan güllerin nasıl yapıldığını ve bakımını solmayan gül nedir yazımızda anlattık.